顯示具有 增支部 標籤的文章。 顯示所有文章
顯示具有 增支部 標籤的文章。 顯示所有文章

2025年6月9日 星期一

AN.4.87.子經

 《Puttasuttaṃ》子經
87. ‘‘Cattārome, bhikkhave, puggalā santo saṃvijjamānā lokasmiṃ.
「比丘們,世間上確實存在四種人。」
 Cattāro puggalā:四種人
 santo saṃvijjamānā:存在的、實有的
 lokasmiṃ:於世間中
Katame cattāro? Samaṇamacalo, samaṇapuṇḍarīko, samaṇapadumo, samaṇesu samaṇasukhumālo.
「哪四種呢?不動的沙門、白蓮花沙門、紅蓮花沙門,以及沙門中最細緻者沙門。」
 samaṇamacalo:不動的沙門(未證阿羅漢,正在修行)
 samaṇapuṇḍarīko:白蓮花沙門(證阿羅漢但未證八解脫)
 samaṇapadumo:紅蓮花沙門(證阿羅漢兼證八解脫)
 samaṇesu samaṇasukhumālo:沙門中最細緻者(修證圓滿,生活、身心與共住皆極為調柔)
 1. Samaṇamacalo
Kathañca, bhikkhave, puggalo samaṇamacalo hoti?
「比丘們,什麼樣的人稱為不動的沙門?」
Idha, bhikkhave, bhikkhu sekho hoti pāṭipado, anuttaraṃ yogakkhemaṃ patthayamāno viharati.
「這裡,比丘們,某比丘是學人,行於修道中,住於希求無上的寂靜涅槃。」
 sekho:學人(尚在修行者)
 pāṭipado:行於道者
 anuttaraṃ yogakkhemaṃ:無上的寂靜安穩(即涅槃)
 patthayamāno:希求、渴望
 viharati:住、生活
Seyyathāpi, bhikkhave, rañño khattiyassa muddhāvasittassa jeṭṭho putto ābhiseko anabhisitto macalappatto;
「譬如,比丘們,如一位已加冕剎帝利王的長子,尚未被正式灌頂,地位已穩定不動搖。」
 jeṭṭho putto:長子
 ābhiseko anabhisitto:尚未灌頂為王
 macalappatto:已達不動地位
evameva kho, bhikkhave, bhikkhu sekho hoti pāṭipado, anuttaraṃ yogakkhemaṃ patthayamāno viharati.
「同樣地,比丘們,那學人比丘行於修道,住於希求無上寂靜中。」
Evaṃ kho, bhikkhave, puggalo samaṇamacalo hoti.
「如是,比丘們,此人即為不動的沙門。」
 2. Samaṇapuṇḍarīko
Kathañca, bhikkhave, puggalo samaṇapuṇḍarīko hoti?
「比丘們,什麼樣的人稱為白蓮花沙門?」
Idha, bhikkhave, bhikkhu āsavānaṃ khayā anāsavaṃ cetovimuttiṃ paññāvimuttiṃ diṭṭheva dhamme sayaṃ abhiññā sacchikatvā upasampajja viharati,
「這裡,比丘們,某比丘已滅諸漏,現法中親自以智慧證得無漏的心解脫與慧解脫而住,」
 āsavānaṃ khayā:漏盡
 cetovimutti:心解脫
 paññāvimutti:慧解脫
 diṭṭheva dhamme:於現法中
 sayaṃ abhiññā sacchikatvā:親自以明知證得
 upasampajja viharati:實證而住
no ca kho aṭṭha vimokkhe kāyena phusitvā viharati.
「但尚未以身觸證八解脫而住。」
 aṭṭha vimokkha:八解脫
 kāyena phusitvā:以身觸證
 viharati:住
Evaṃ kho, bhikkhave, puggalo samaṇapuṇḍarīko hoti.
「如是,比丘們,此人即為白蓮花沙門。」
以下是《Puttasuttaṃ》第87經最後一段的逐句翻譯,並附上關鍵詞原文:
‘‘Yañhi taṃ, bhikkhave, sammā vadamāno vadeyya samaṇesu samaṇasukhumāloti, mameva taṃ, bhikkhave, sammā vadamāno vadeyya samaṇesu samaṇasukhumāloti.
「比丘們,若有人正確地說:『此人是沙門中最細緻者(samaṇesu samaṇasukhumālo)』,那麼,他正確地應當這樣說的,正是我。」
 yañhi taṃ... vadeyya:若有人這樣說
 sammā vadamāno:正確地說
 samaṇesu samaṇasukhumālo:「沙門中最細緻者」
 mameva:正是我
 taṃ... vadeyya:那樣說是對的
 Ahañhi, bhikkhave, yācitova bahulaṃ cīvaraṃ paribhuñjāmi, appaṃ ayācito;
「比丘們,因為我確實是多數穿用他人請求我所供養的衣服,極少是未經請求而得的。」
 ahaṃ:我
 yācitova:是經請求的
 bahulaṃ:多數
 cīvaraṃ:衣服
 paribhuñjāmi:我使用、享用
 appaṃ ayācito:極少是未請求的
 yācitova bahulaṃ piṇḍapātaṃ paribhuñjāmi, appaṃ ayācito;
「我多數食用請求來的托食,極少是未請求的。」
 piṇḍapātaṃ:托食、食物
 同上文詞結構
 yācitova bahulaṃ senāsanaṃ paribhuñjāmi, appaṃ ayācito;
「我多數居住在請求來的住所,極少是未請求的。」
 senāsanaṃ:住處、寮舍
 yācitova bahulaṃ gilānappaccayabhesajjaparikkhāraṃ paribhuñjāmi, appaṃ ayācito.
「我多數使用為病人請求來的醫藥與資具,極少是未請求的。」
 gilānappaccaya:病者所需
 bhesajjaparikkhāraṃ:藥品資具
 Yehi kho pana bhikkhūhi saddhiṃ viharāmi te me manāpeneva bahulaṃ kāyakammena samudācaranti, appaṃ amanāpena;
「與我共住的比丘們,對我大多以愉悅的身行相處,極少以不悅之行。」
 manāpeneva:以愉悅之方式
 bahulaṃ kāyakammena samudācaranti:多以身業與我相處
 appaṃ amanāpena:極少以不悅之身行
 manāpeneva bahulaṃ vacīkammena samudācaranti, appaṃ amanāpena;
「多數以愉悅的語言與我交往,極少不悅之語。」
 vacīkammena:語業
 同上句結構
 manāpeneva bahulaṃ manokammena samudācaranti, appaṃ amanāpena;
「多數以愉悅的心行與我相應,極少不悅之心意。」
 manokammena:意業
 manāpaṃyeva bahulaṃ upahāraṃ upaharanti, appaṃ amanāpaṃ.
「他們供養我,多為可喜之物,極少不悅之物。」
 upahāraṃ upaharanti:供養供品
 manāpaṃ:可喜的
 amanāpaṃ:不悅的
 Yāni kho pana tāni vedayitāni pittasamuṭṭhānāni vā semhasamuṭṭhānāni vā vātasamuṭṭhānāni vā sannipātikāni vā utupariṇāmajāni vā visamaparihārajāni vā opakkamikāni vā kammavipākajāni vā,
「所有那些感受(身體病痛)或由膽引起、或由痰引起、或由風引起、或三者混合、或氣候變化、或飲食失衡、或外來因素、或業報所致,」
 vedayitāni:所受之感受(此指病痛)
 pittasamuṭṭhānāni:由膽引起
 semhasamuṭṭhānāni:由痰引起
 vātasamuṭṭhānāni:由風引起
 sannipātikāni:混合型
 utupariṇāmajāni:氣候變化引起
 visamaparihārajāni:不適生活方式引起
 opakkamikāni:外來因素
 kammavipākajāni:業報所生
 tāni me na bahudeva uppajjanti. Appābādhohamasmi.
「這些病痛對我幾乎不會多生。我身體少病。」
 na bahudeva uppajjanti:極少生起
 appābādho:少病
 aham asmi:我是
 Catunnaṃ kho panasmi jhānānaṃ ābhicetasikānaṃ diṭṭhadhammasukhavihārānaṃ nikāmalābhī akicchalābhī akasiralābhī,
「我能如意、不困難、不費時地證得四種屬於心智的現法樂住之禪定。」
 catunnaṃ jhānānaṃ:四禪
 ābhicetasikānaṃ:屬於心智的(ābhicetasika)
 diṭṭhadhammasukhavihārānaṃ:現法樂住
 nikāmalābhī:如意可得者
 akicchalābhī:非困難得者
 akasiralābhī:非遲得者
 āsavānaṃ khayā anāsavaṃ cetovimuttiṃ paññāvimuttiṃ diṭṭheva dhamme sayaṃ abhiññā sacchikatvā upasampajja viharāmi.
「我已滅諸漏,現法中親證無漏的心解脫與慧解脫,得而住其中。」
 āsavānaṃ khayā:漏盡
 anāsavaṃ cetovimuttiṃ paññāvimuttiṃ:無漏的心與慧解脫
 sayaṃ abhiññā sacchikatvā:親知親證
 upasampajja viharāmi:得而住其中
 ‘‘Yañhi taṃ, bhikkhave, sammā vadamāno vadeyya samaṇesu samaṇasukhumāloti, mameva taṃ, bhikkhave, sammā vadamāno vadeyya samaṇesu samaṇasukhumāloti.
(重複上句)「比丘們,若有人正確說:『沙門中最細緻者』,那人正是在說我。」
 Ime kho, bhikkhave, cattāro puggalā santo saṃvijjamānā lokasmi’’nti.
「比丘們,如是這四類人,確實存在於世間。」
 ime cattāro puggalā:這四種人
 santo saṃvijjamānā lokasmiṃ:在世間中實有存在
 Sattamaṃ.
「第七經完。」
87. Sattame samaṇamacaloti samaṇaacalo, makāro padasandhikaro, niccalasamaṇoti attho.
在第七經中,「samaṇamacalo(堅定的沙門)」是由「samaṇa-acalo」組成,「ma」是語詞連結的助詞,其意為「不動搖的沙門」。
 samaṇamacalo:「堅定的沙門」
 samaṇa-acalo:沙門 + 不動搖者
 makāro padasandhikaro:「ma」是詞的連接助詞(語詞黏合功能)
 niccala-samaṇo:不動搖的沙門
 Iminā sattavidhampi sekhaṃ dasseti.
「以此,亦表示七種賢聖學人(sekha)。」
 iminā:以此(指「不動搖的沙門」這個詞)
 sattavidhaṃ:七類
 sekhaṃ:學人
 dasseti:顯示、表示
 So hi sāsane mūlajātāya saddhāya patiṭṭhitattā acalo nāma.
「因為他在佛教中以深根的信心為安立,故名為『不動搖者』。」
 so hi:因為他
 sāsane:在(佛)教中
 mūlajātāya saddhāya:生於根本、深厚的信心
 patiṭṭhitattā:因安立、穩固
 acalo:不動搖者
 nāma:名為
 Samaṇapuṇḍarīkoti puṇḍarīkasadiso samaṇo.
「所謂『蓮花沙門』(samaṇapuṇḍarīko),是如蓮花般的沙門。」
 puṇḍarīka:蓮花(白蓮、千瓣蓮)
 sadiso:相似的
 samaṇo:沙門
 Puṇḍarīkaṃ nāma ūnasatapattaṃ saroruhaṃ.
「蓮花(puṇḍarīka)是指略少於一百瓣的水生花卉。」
 ūna-sata-pattaṃ:不足百瓣
 saroruhaṃ:水中開的花(即蓮花)
 Iminā sukkhavipassakakhīṇāsavaṃ dasseti.
「藉此蓮花喻,表現『乾觀解脫的漏盡阿羅漢』(sukkha-vipassaka-khīṇāsavaṃ)。」
 sukkha-vipassaka:乾觀行者(僅修觀不修禪)
 khīṇāsava:漏盡者、阿羅漢
 dasseti:表示
 So hi jhānābhiññānaṃ abhāvena aparipuṇṇaguṇattā samaṇapuṇḍarīko nāma hoti.
「因為他缺乏禪定與神通,功德未圓,故名為『蓮花沙門』。」
 jhāna-abhiññānaṃ abhāvena:因缺乏禪定與神通
 aparipuṇṇa-guṇattā:功德未具足
 hoti:被稱為
 Samaṇapadumoti padumasadiso samaṇo.
「所謂『紅蓮沙門』(samaṇapadumo),是如紅蓮一般的沙門。」
 paduma:紅蓮
 Padumaṃ nāma paripuṇṇasatapattaṃ saroruhaṃ.
「紅蓮(paduma)是指具有完整一百花瓣的水中蓮花。」
 paripuṇṇa-sata-pattaṃ:具足百瓣
 同上 saroruhaṃ
 Iminā ubhatobhāgavimuttaṃ khīṇāsavaṃ dasseti.
「以此紅蓮象徵,表現具足兩種解脫的阿羅漢(ubhatobhāgavimutta-khīṇāsava)。」
 ubhatobhāga-vimutta:雙解脫者(慧解脫與心解脫俱足)
 同上 khīṇāsavaṃ
 So hi jhānābhiññānaṃ bhāvena paripuṇṇaguṇattā samaṇapadumo nāma hoti.
「因為他具備禪定與神通,功德圓滿,故名為『紅蓮沙門』。」
 bhāvena:因為具備
 paripuṇṇa-guṇattā:功德圓滿
 Samaṇesu samaṇasukhumāloti sabbesupi etesu samaṇesu sukhumālasamaṇo muducittasarīro kāyikacetasikadukkharahito ekantasukhī.
「所謂『沙門中最柔細者』(samaṇesu samaṇasukhumālo),指在這些沙門中最柔細的沙門,心身柔軟,遠離身心苦,處於完全安樂之中。」
 sukhumāla:柔細
 mudu-citta-sarīro:心與身都柔軟者
 kāyika-cetasika-dukkha-rahito:無身心之苦者
 ekanta-sukhī:一味安樂者
 Etena attānañceva attasadise ca dasseti.
「以此說明佛陀自身,並指出與其相似之人。」
 attānañca:自身
 attasadise ca:及與自己相似者
 dasseti:顯示

AN.4.86.卑而趨卑經

 《Oṇatoṇatasuttaṃ》卑而趨卑經
‘‘Cattārome, bhikkhave, puggalā santo saṃvijjamānā lokasmiṃ.
諸比丘!世間中(lokasmiṃ)確實存在著這四種人(cattāro puggalā santo saṃvijjamānā)。
Katame cattāro?
哪四種人呢?
Oṇatoṇato, oṇatuṇṇato, uṇṇatoṇato, uṇṇatuṇṇato.
他們是:
1. oṇatoṇato:卑而趨卑者 —— 出身低下,行為亦低下。
2. oṇatuṇṇato:卑而趨高者 —— 出身低下,行為高尚。
3. uṇṇatoṇato:高而趨卑者 —— 出身尊貴,行為低下。
4. uṇṇatuṇṇato:高而趨高者 —— 出身尊貴,行為高尚。
Ime kho, bhikkhave, cattāro puggalā santo saṃvijjamānā lokasmi’’nti.
諸比丘!以上這四種人(ime cattāro puggalā)真實存在於這個世界(santo saṃvijjamānā lokasmiṃ)。
Chaṭṭhaṃ.
第六經(結束)。
以下是《Oṇatoṇatasuttavaṇṇanā》
86. Chaṭṭhe oṇatoṇatoti idāni nīcako āyatimpi nīcako bhavissati.
第六經中所說的「oṇatoṇato」(卑而趨卑者),是指:現在(idāni)卑下(nīcako),將來(āyatimpi)也會卑下(nīcako bhavissati)。
oṇatoṇato:現今貧賤低微,未來也依然墮落於卑劣處所。
Oṇatuṇṇatoti idāni nīco āyatiṃ ucco bhavissati.
「oṇatuṇṇato」(卑而趨高者)是指:現在卑下(idāni nīco),將來會高貴(āyatiṃ ucco bhavissati)。
oṇatuṇṇato:現今出身卑微,將來因善行而得生於高貴處所或善趣。
Uṇṇatoṇatoti idāni ucco āyatiṃ nīco bhavissati.
「uṇṇatoṇato」(高而趨卑者)是指:現在高貴(idāni ucco),將來會卑下(āyatiṃ nīco bhavissati)。
uṇṇatoṇato:現今雖然出身高貴,但因惡行將來墮於惡趣或卑賤。
Uṇṇatuṇṇatoti idāni ucco āyatimpi ucco bhavissati.
「uṇṇatuṇṇato」(高而趨高者)是指:現在高貴(idāni ucco),將來也會高貴(āyatimpi ucco bhavissati)。
uṇṇatuṇṇato:現今尊貴,未來亦因持戒行善而升於善趣。
Vitthāro pana nesaṃ purimasuttanayeneva veditabbo.
至於詳細的解釋(vitthāro),應當依照前面經文的說法來了解(purimasuttanayena eva veditabbo)。
vitthāra:詳細說明;purimasuttanaya:前面的經文方式(這裡指第五經《Tamotamasuttaṃ》的敘述)。

2025年6月8日 星期日

AN.4.81-85.

  《Pāṇātipātasuttaṃ》(不殺生經,
 1. "Catūhi, bhikkhave, dhammehi samannāgato yathābhataṃ nikkhitto evaṃ niraye.
比丘們!若具足四種法者,便如所負擔(yathābhataṃ)那樣被投擲(nikkhitto)於地獄中。
 catūhi dhammehi:「四種法」
 bhikkhave:比丘們
 samannāgato:具足、具有
 yathābhataṃ:「如其所擔」,即照其所作的業
 nikkhitto:被投入、投下
 niraye:在地獄中
 Katamehi catūhi?
哪四種呢?
 Pāṇātipātī hoti, adinnādāyī hoti, kāmesumicchācārī hoti, musāvādī hoti –
(一)殺生者,
(二)偷盜者,
(三)邪淫者,
(四)妄語者。
 pāṇātipātī:殺生者(pāṇa = 有情;atipāta = 殺害)
 adinnādāyī:偷取未給之物者(adinna = 非與;ādāna = 取)
 kāmesumicchācārī:邪淫者(在欲事上行非法者)
 musāvādī:妄語者
 Imehi kho, bhikkhave, catūhi dhammehi samannāgato yathābhataṃ nikkhitto evaṃ niraye.
比丘們,凡具足此四法者,便如其所行被投擲於地獄中。
 Catūhi, bhikkhave, dhammehi samannāgato yathābhataṃ nikkhitto evaṃ sagge.
比丘們!若具足四種法者,便如其所行,被投入於天界中。
 sagge:在天界
 Katamehi catūhi?
哪四種呢?
 Pāṇātipātā paṭivirato hoti, adinnādānā paṭivirato hoti, kāmesumicchācārā paṭivirato hoti, musāvādā paṭivirato hoti –
(一)遠離殺生,
(二)遠離偷盜,
(三)遠離邪淫,
(四)遠離妄語。
 paṭivirato hoti:是已遠離的、有所防護的
 pāṇātipātā paṭivirato:已遠離殺生
 adinnādānā paṭivirato:已遠離偷盜
 kāmesumicchācārā paṭivirato:已遠離邪淫
 musāvādā paṭivirato:已遠離妄語
 Imehi kho, bhikkhave, catūhi dhammehi samannāgato yathābhataṃ nikkhitto evaṃ sagge’’ti.
比丘們,具足此四種法者,便如其所行,被投入於天界中。
 Paṭhamaṃ.
第一經完畢。
《Musāvādasuttaṃ》
‘‘Catūhi, bhikkhave, dhammehi samannāgato yathābhataṃ nikkhitto evaṃ niraye.
諸比丘!若人具備四法(catūhi dhammehi samannāgato),就如人被扔進火堆般,照其所作、所積的業,直墮地獄(nikkhitto evaṃ niraye)。
Katamehi catūhi?
哪四種呢?
Musāvādī hoti, pisuṇavāco hoti, pharusavāco hoti, samphappalāpī hoti –
他是說妄語者(musāvādī)、挑撥離間者(pisuṇavāco)、語言粗暴者(pharusavāco)、輕浮妄語者(samphappalāpī)——
imehi kho, bhikkhave, catūhi dhammehi samannāgato yathābhataṃ nikkhitto evaṃ niraye.
諸比丘!若人具備這四種法,就如按其所造之業,被投墮入地獄中。
‘‘Catūhi , bhikkhave, dhammehi samannāgato yathābhataṃ nikkhitto evaṃ sagge.
諸比丘!若人具備四法,則如同照其所作之善業,直生天界(nikkhitto evaṃ sagge)。
Katamehi catūhi?
哪四種呢?
Musāvādā paṭivirato hoti, pisuṇāya vācāya paṭivirato hoti, pharusāya vācāya paṭivirato hoti, samphappalāpā paṭivirato hoti –
他遠離妄語(musāvādā paṭivirato)、遠離兩舌(pisuṇāya vācāya paṭivirato)、遠離惡口(pharusāya vācāya paṭivirato)、遠離雜語(samphappalāpā paṭivirato)——
imehi kho, bhikkhave, catūhi dhammehi samannāgato yathābhataṃ nikkhitto evaṃ sagge’’ti.
諸比丘!若人具備這四種法,就如按其所修之善,直升天界。
Dutiyaṃ.
第二(經結語,表示此為第二經)。
《Avaṇṇārahasuttaṃ》
‘‘Catūhi, bhikkhave, dhammehi samannāgato yathābhataṃ nikkhitto evaṃ niraye.
諸比丘!若人具足四種法(catūhi dhammehi samannāgato),如其所作所積(yathābhataṃ),便會直墮地獄(nikkhitto evaṃ niraye)。
Katamehi catūhi?
哪四種呢?
1. Ananuvicca apariyogāhetvā avaṇṇārahassa vaṇṇaṃ bhāsati,
   未加審思(ananuvicca),未經觀察衡量(apariyogāhetvā),對於不值得讚嘆者(avaṇṇārahassa)說讚語(vaṇṇaṃ bhāsati);
2. Ananuvicca apariyogāhetvā vaṇṇārahassa avaṇṇaṃ bhāsati,
   未加審思、未經衡量,對於值得讚嘆者(vaṇṇārahassa)說貶語(avaṇṇaṃ bhāsati);
3. Ananuvicca apariyogāhetvā appasādanīye ṭhāne pasādaṃ upadaṃseti,
   未加審思、未經衡量,於不應信受之處(appasādanīye ṭhāne)激發信心(pasādaṃ upadaṃseti);
4. Ananuvicca apariyogāhetvā pasādanīye ṭhāne appasādaṃ upadaṃseti –
   未加審思、未經衡量,於應信受之處(pasādanīye ṭhāne)激起不信(appasādaṃ upadaṃseti);
Imehi kho, bhikkhave, catūhi dhammehi samannāgato yathābhataṃ nikkhitto evaṃ niraye.
諸比丘!若人具備以上四法,將依其所作業,墮入地獄。
‘‘Catūhi, bhikkhave, dhammehi samannāgato yathābhataṃ nikkhitto evaṃ sagge.
諸比丘!若人具備四種法,就依其所修之善,如其所行,直升天界(nikkhitto evaṃ sagge)。
Katamehi catūhi?
哪四種呢?
1. Anuvicca pariyogāhetvā avaṇṇārahassa avaṇṇaṃ bhāsati,
   審慎思惟(anuvicca),善加衡量(pariyogāhetvā),對不應讚嘆者說貶語(avaṇṇaṃ bhāsati);
2. Anuvicca pariyogāhetvā vaṇṇārahassa vaṇṇaṃ bhāsati,
   經審思與衡量,對應讚之人說讚語(vaṇṇaṃ bhāsati);
3. Anuvicca pariyogāhetvā appasādanīye ṭhāne appasādaṃ upadaṃseti,
   於不應信之處,激起不信(appasādaṃ upadaṃseti);
4. Anuvicca pariyogāhetvā pasādanīye ṭhāne pasādaṃ upadaṃseti –
   於應當信受之處,激發信心(pasādaṃ upadaṃseti);
Imehi kho, bhikkhave, catūhi dhammehi samannāgato yathābhataṃ nikkhitto evaṃ sagge’’ti.
諸比丘!若人具備此四法,依其所作,直生天界。
Tatiyaṃ.
第三(經結語,標示為第三經)。
 《Kodhagarusuttaṃ》
‘‘Catūhi, bhikkhave, dhammehi samannāgato yathābhataṃ nikkhitto evaṃ niraye.
諸比丘!若人具足四種法(catūhi dhammehi samannāgato),將如其所作(yathābhataṃ),直墮地獄(nikkhitto evaṃ niraye)。
Katamehi catūhi?
哪四種呢?
1. Kodhagaru hoti na saddhammagaru,
   他對瞋怒(kodha)特別尊重(kodhagaru),卻對正法(saddhamma)不尊重(na saddhammagaru);
2. Makkhagaru hoti na saddhammagaru,
   對於輕蔑(makkha)心懷尊重(makkhagaru),卻不尊重正法;
3. Lābhagaru hoti na saddhammagaru,
   對於獲利(lābha)心懷尊重(lābhagaru),卻不尊重正法;
4. Sakkāragaru hoti na saddhammagaru –
   對於禮遇、敬重(sakkāra)心懷尊重(sakkāragaru),卻不尊重正法;
Imehi kho, bhikkhave, catūhi dhammehi samannāgato yathābhataṃ nikkhitto evaṃ niraye.
諸比丘!若人具備此四法,如其所作,便直墮地獄。
‘‘Catūhi, bhikkhave, dhammehi samannāgato yathābhataṃ nikkhitto evaṃ sagge.
諸比丘!若人具備四法,如其所行,直生天界(nikkhitto evaṃ sagge)。
Katamehi catūhi?
哪四種呢?
1. Saddhammagaru hoti na kodhagaru,
   對正法心懷尊重(saddhammagaru),對瞋怒不尊重(na kodhagaru);
2. Saddhammagaru hoti na makkhagaru,
   對正法尊重,不尊重輕蔑之心;
3. Saddhammagaru hoti na lābhagaru,
   對正法尊重,不尊重財利;
4. Saddhammagaru hoti na sakkāragaru –
   對正法尊重,不尊重名聞禮敬;
Imehi kho, bhikkhave, catūhi dhammehi samannāgato yathābhataṃ nikkhitto evaṃ sagge’’ti.
諸比丘!若人具備此四法,依其所作功德,必定直升天界。
Catutthaṃ.
第四(經結語:第四經完)。
 《Tamotamasuttaṃ》
‘‘Cattārome, bhikkhave, puggalā santo saṃvijjamānā lokasmiṃ.
諸比丘!世間確實有四種人(puggalā)存在(santo saṃvijjamānā lokasmiṃ)。
Katame cattāro?
哪四種人呢?
Tamo tamaparāyaṇo, tamo jotiparāyaṇo, joti tamaparāyaṇo, joti jotiparāyaṇo.
一者:闇而趨闇者(tamo tamaparāyaṇo),
二者:闇而趨光者(tamo jotiparāyaṇo),
三者:光而趨闇者(joti tamaparāyaṇo),
四者:光而趨光者(joti jotiparāyaṇo)。
 第一類人:闇而趨闇者(Tamo tamaparāyaṇo)
‘‘Kathañca, bhikkhave, puggalo tamo hoti tamaparāyaṇo?
諸比丘!什麼樣的人是闇而趨闇者?
Idha, bhikkhave, ekacco puggalo nīce kule paccājāto hoti –
這裡有某人生於卑賤的家族(nīce kule paccājāto)——
caṇḍālakule vā venakule vā nesādakule vā rathakārakule vā pukkusakule vā,
譬如出生於旃陀羅(caṇḍāla)、捕獸人(vena)、獵人(nesāda)、造車者(rathakāra)、掃廁者(pukkusa)等族群,
dalidde appannapānabhojane kasiravuttike, yattha kasirena ghāsacchādo labbhati.
家境貧困(dalidda),食物飲水稀少(appannapānabhojane),生活困難(kasiravuttike),甚至基本的衣食住行皆難以獲得(kasirena ghāsacchādo labbhati)。
So ca hoti dubbaṇṇo duddasiko okoṭimako bavhābādho kāṇo vā kuṇī vā khañjo vā pakkhahato vā,
他也是相貌醜陋(dubbaṇṇa)、不悅目(duddasika)、形體不端(okoṭimaka)、多病(bavhābādha),或是獨眼(kāṇa)、畸形(kuṇī)、跛腳(khañja)或半身不遂(pakkhahata)。
na lābhī annassa pānassa vatthassa yānassa mālāgandhavilepanassa seyyāvasathapadīpeyyassa.
他得不到(na lābhī)任何飲食(anna pāna)、衣服(vattha)、車乘(yāna)、花香塗香(mālāgandhavilepana)、臥具住所及燈光(seyyāvasatha padīpeyya)等資具。
So kāyena duccaritaṃ carati, vācāya duccaritaṃ carati, manasā duccaritaṃ carati.
他以身、語、意行惡(duccaritaṃ):
 身行惡(kāyena duccaritaṃ)、
 語行惡(vācāya duccaritaṃ)、
 意行惡(manasā duccaritaṃ)。
So kāyena duccaritaṃ caritvā, vācāya duccaritaṃ caritvā, manasā duccaritaṃ caritvā…
他行此三業惡行之後,
kāyassa bhedā paraṃ maraṇā apāyaṃ duggatiṃ vinipātaṃ nirayaṃ upapajjati.
於身壞命終後(kāyassa bhedā paraṃ maraṇā),墮入惡趣(apāya)、苦趣(duggati)、惡道(vinipāta)、地獄(niraya)。
Evaṃ kho, bhikkhave, puggalo tamo hoti tamaparāyaṇo.
諸比丘!如是之人,即是闇而趨闇者。
 第二類人:闇而趨光者(Tamo jotiparāyaṇo)
‘‘Kathañca, bhikkhave, puggalo tamo hoti jotiparāyaṇo?
諸比丘!什麼樣的人是闇而趨光者?
Idha, bhikkhave, ekacco puggalo nīce kule paccājāto hoti…
這裡有某人,同樣出生於卑賤家族:
 出生低賤(caṇḍāla等族)
 貧困(dalidda)、生活艱苦(kasiravuttika)
 醜陋多病、殘缺(dubbaṇṇa, kāṇo, kuṇī, 等)
 缺乏資具(飲食衣服等)
So kāyena sucaritaṃ carati, vācāya sucaritaṃ carati, manasā sucaritaṃ carati.
然而,他卻身口意行善(sucaritaṃ):
 身行善(kāyena sucaritaṃ)、
 語行善(vācāya sucaritaṃ)、
 意行善(manasā sucaritaṃ)。
So kāyena sucaritaṃ caritvā… kāyassa bhedā paraṃ maraṇā sugatiṃ saggaṃ lokaṃ upapajjati.
他行此三業善行之後,於身壞命終後,生於善趣(sugati)、升天界(sagga loka)。
Evaṃ kho, bhikkhave, puggalo tamo hoti jotiparāyaṇo.
諸比丘!如是之人,即是闇而趨光者。
 第三類人:光而趨闇者(joti tamaparāyaṇo)
‘‘Kathañca, bhikkhave, puggalo joti hoti tamaparāyaṇo?
諸比丘!怎樣的人是光而趨闇者(joti tamaparāyaṇo)呢?
Idha, bhikkhave, ekacco puggalo ucce kule paccājāto hoti –
這裡某人出生於高貴的家族(ucce kule paccājāto)——
khattiyamahāsālakule vā, brāhmaṇamahāsālakule vā, gahapatimahāsālakule vā,
即出自剎帝利大族(khattiyamahāsāla)、婆羅門大族(brāhmaṇamahāsāla)、或居士大族(gahapatimahāsāla),
aḍḍhe mahaddhane mahābhoge pahūtajātarūparajate, pahūtavittūpakaraṇe, pahūtadhanadhaññe;
他是極富(aḍḍha)、財富充足(mahaddhana)、資產豐富(mahābhoga),
擁有大量金銀(jātarūpa-rajata)、財物資具(vittūpakaraṇa)、財產與穀物(dhanadhañña)。
so ca hoti abhirūpo dassanīyo pāsādiko paramāya vaṇṇapokkharatāya samannāgato,
他還具有端正美貌(abhirūpo)、悅目可觀(dassanīyo)、儀容莊嚴(pāsādiko),具備極致的容色與膚質(vaṇṇa-pokkharatā)。
lābhī annassa pānassa vatthassa yānassa mālāgandhavilepanassa seyyāvasathapadīpeyyassa.
他能輕易獲得食物(anna)、飲水(pāna)、衣服(vattha)、車乘(yāna)、
花環香氣與塗香(mālā-gandha-vilepana)、臥具住所與燈具(seyyā-vasatha-padīpeyya)。
So kāyena duccaritaṃ carati, vācāya duccaritaṃ carati, manasā duccaritaṃ carati.
然而,他卻以身(kāya)、語(vācā)、意(manasā)行惡(duccaritaṃ)。
So kāyena duccaritaṃ caritvā, vācāya duccaritaṃ caritvā, manasā duccaritaṃ caritvā…
他行此三惡業後,
kāyassa bhedā paraṃ maraṇā apāyaṃ duggatiṃ vinipātaṃ nirayaṃ upapajjati.
於身壞命終(kāyassa bhedā paraṃ maraṇā)後,墮入惡趣(apāya)、苦趣(duggati)、惡道(vinipāta)、地獄(niraya)。
Evaṃ kho, bhikkhave, puggalo joti hoti tamaparāyaṇo.
諸比丘!如是之人,即是光而趨闇者(joti tamaparāyaṇo)。
 第四類人:光而趨光者(joti jotiparāyaṇo)
‘‘Kathañca, bhikkhave, puggalo joti hoti jotiparāyaṇo?
諸比丘!怎樣的人是光而趨光者(joti jotiparāyaṇo)?
Idha, bhikkhave, ekacco puggalo ucce kule paccājāto hoti –
這裡某人同樣出生於高貴家族(ucce kule paccājāto):
khattiyamahāsālakule vā, brāhmaṇamahāsālakule vā, gahapatimahāsālakule vā,
出身於剎帝利大族(khattiyamahāsāla)、婆羅門大族(brāhmaṇamahāsāla)或居士大族(gahapatimahāsāla),
aḍḍhe mahaddhane mahābhoge pahūtajātarūparajate, pahūtavittūpakaraṇe, pahūtadhanadhaññe;
是富裕有錢(aḍḍha、mahaddhana),擁有大量金銀財物(jātarūpa-rajata、vittūpakaraṇa、dhanadhañña)。
so ca hoti abhirūpo dassanīyo pāsādiko paramāya vaṇṇapokkharatāya samannāgato,
他也具有端正的容貌(abhirūpo)、莊嚴(pāsādiko)、殊勝的相貌與膚色(vaṇṇapokkharatā)。
lābhī annassa pānassa vatthassa yānassa mālāgandhavilepanassa seyyāvasathapadīpeyyassa.
能容易得到種種生活資具:食、飲、衣、車、香花、臥具住所與燈(annapāna...padīpeyya)。
So kāyena sucaritaṃ carati, vācāya sucaritaṃ carati, manasā sucaritaṃ carati.
但他卻身口意行善(sucaritaṃ):
So kāyena sucaritaṃ caritvā, vācāya sucaritaṃ caritvā, manasā sucaritaṃ caritvā…
行此三善業後,
kāyassa bhedā paraṃ maraṇā sugatiṃ saggaṃ lokaṃ upapajjati.
於身壞命終後,升於善趣(sugati),往生天界(sagga loka)。
Evaṃ kho, bhikkhave, puggalo joti hoti jotiparāyaṇo.
諸比丘!如是之人,即是光而趨光者(joti jotiparāyaṇo)。
Ime kho, bhikkhave, cattāro puggalā santo saṃvijjamānā lokasmi’’nti.
諸比丘!這四種人(cattāro puggalā)確實存在於世間(santo saṃvijjamānā lokasmiṃ)。
Pañcamaṃ.
第五經(結束)。
《Pāṇātipātādisuttapañcakavaṇṇanā》
 81-85. Catutthassa paṭhamādīni uttānatthāneva.
第四品中,前面第一經等皆是淺顯易懂的。
 uttānattha:「顯義」,即文義明顯、淺白。
 paṭhamādīni:第一(經)等。
 Pañcame ‘‘nīce kule paccājāto’’tiādikena tamena yuttoti tamo.
在第五經中,說「出生於卑賤族姓」(nīce kule paccājāto)等語,乃是與黑暗(tama)相應,故名為「黑暗」(tamo)。
 nīce kule paccājāto:「出生於卑賤的族姓」
 tama:黑暗、無明
 yutto:相應、有關
 Kāyaduccaritādīhi puna nirayatamūpagamanato tamaparāyaṇo.
又因身惡行等所致,而往生地獄的黑暗終局,故稱「黑暗為終」(tamaparāyaṇo)。
 kāya-duccarita:身的不善行(如殺、盜、淫)
 niraya-tamūpagamana:「赴黑暗地獄」
 tamaparāyaṇo:「以黑暗為歸宿」,墮於惡趣者
 Iti ubhayenapi khandhatamova kathito hoti.
如此,從二方面來說,皆是在講述「蘊之黑暗」。
 ubhayena:從兩面(出生、行為)
 khandha-tama:「蘊的黑暗」,即身心的沉淪與無明
 ‘‘Aḍḍhe kule paccājāto’’tiādikena jotinā yuttato joti, ālokabhūtoti vuttaṃ hoti.
說「出生於富裕族姓」(aḍḍhe kule paccājāto)等語,是與光明(joti)相應,故稱為「光明者」。
 joti:光明
 ālokabhūto:「成為光明者」,即福報、智慧具足者
 Kāyasucaritādīhi puna sagguppattijotibhāvūpagamanato jotiparāyaṇo.
又因身善行等之故,而得生於天界的光明之趣,故名為「以光明為終」(jotiparāyaṇo)。
 kāya-sucarita:身的善行
 sagga-uppatti:生於天界
 jotiparāyaṇo:「以光明為歸宿」,得生善趣者
 Iminā nayena itarepi dve veditabbā.
依此理路,其餘二種也應當如是理解。
(這裡指黑白對應的其他配對,如語惡行/語善行,意惡行/意善行)
 🔍 以下是「出生環境與外貌」的註釋:
 Venakuleti vilīvakārakule.
所謂「venakula」是指製作草蓆之人之家族。
 venakula:蓆匠之家族
 vilīvakāra:草蓆編織工
 Nesādakuleti migaluddakādīnaṃ kule.
「nesādakula」指的是獵人等人的族姓。
 nesādakula:獵人族姓
 migaluḍḍaka:捕獵鹿獸者
 Rathakārakuleti cammakārakule.
「rathakārakula」指的是皮匠或車匠的家族。
 rathakāra:造車者
 cammakāra:皮匠
 Pukkusakuleti pupphachaḍḍakakule.
「pukkusakula」指的是丟棄花朵(清理花塚)之人家族。
 pukkusa:處理花渣的人
 puppha-chaḍḍaka:清理花殘者
 Kasiravuttiketi dukkhavuttike.
所謂「kasira-vuttika」,是指以苦辛為生的人。
 kasira-vutti:困難生活
 dukkha-vuttika:艱辛謀生者
 Dubbaṇṇoti paṃsupisācako viya jhāmakhāṇuvaṇṇo.
「醜貌者」(dubbaṇṇo)如同塵鬼一般,膚色暗黑灰燼。
 paṃsu-pisācaka:「塵土餓鬼」
 jhāma-khāṇuvaṇṇa:焦黑色
 Duddasikoti vijātamātuyāpi amanāpadassano.
「難看者」(duddasiko)即使是其母親看見也不悅目。
 duddasika:難以觀視、不堪入目
 amanāpa-dassano:不令人歡喜之貌
 Okoṭimakoti lakuṇḍako.
「矮小者」(okoṭimako)即是侏儒。
 lakuṇḍaka:矮人
 Kāṇoti ekacchikāṇo vā ubhayacchikāṇo vā.
「瞎眼者」(kāṇo)可以是單眼瞎,也可以是雙目皆盲。
 ekacchikāṇo:單目盲者
 ubhayacchikāṇo:雙目盲者
 Kuṇīti ekahatthakuṇī vā ubhayahatthakuṇī vā.
「殘臂者」(kuṇī)可以是單手殘缺,也可以是雙手殘缺。
 Khañjoti ekapādakhañjo vā ubhayapādakhañjo vā.
「瘸腿者」(khañjo)可以是一腿跛,也可以是雙腿跛。
 Pakkhahatoti hatapakkho pīṭhasappī.
「癱瘓者」(pakkhahato)即是雙邊癱瘓,如坐輪椅者。
 pīṭhasappī:需坐椅移動者
 Padīpeyyassāti telakapallādino dīpaupakaraṇassa.
「padīpeyyassa」指的是油杯等燈具之用品。
 Evaṃ kho, bhikkhave... saṃsarati.
比丘們!如是,某類眾生未見光明,於母胎中便死亡,於惡趣中出生,流轉於輪迴中長劫不止。
 bahiddhā ālokaṃ adisvā:未見外界光明
 mātu kucchimhiyeva kālaṃ katvā:於母腹中便死去
 apāyesu nibbattanto:於惡趣中出生
 saṃsarati:流轉生死
 Sopi tamotamaparāyaṇova. So pana kuhakapuggalo bhaveyya.
此類眾生可謂「極黑之終」,是虛偽之人。
 tamotama-parāyaṇo:「極黑暗為歸宿者」
 kuhaka-puggalo:虛偽之人
 Kuhakassa hi evarūpā nipphatti hotīti vuttaṃ.
因為虛偽之人會產生這樣的惡果,是這樣說的。
 Ettha ca… veditabbo.
在這裡:
 「出生於卑賤族」等 → 表示 來處的障礙 與 現世資具的缺乏(āgamanavipatti,paccayavipatti)
 「貧窮」等 → 表示 資生條件的障礙(pavatta-paccaya-vipatti)
 「辛勞謀生」 → 表示 生活手段的障礙(ājīv-upāya-vipatti)
 「醜貌」等 → 表示 身形的障礙(attabhāva-vipatti)
 「多病」等 → 表示 苦因聚集(dukkha-kāraṇa-samāyoga)
 「不得所需」等 → 表示 樂因缺乏與享受障礙
 「身惡行」等 → 表示 墮於黑暗終局的因
 「身壞命終」等 → 表示 死後投生於黑暗處
 Sukkapakkho vuttapaṭipakkhanayena veditabbo.
而光明的一面,應依上述相反之理來理解。

2025年6月5日 星期四

AN.4.80.劍浮沙經

 《Kambojasuttaṃ》(《劍浮沙經》)
Ekaṃsamayaṃbhagavākosambiyaṃviharatighositārāme.
一時,世尊住於拘睒彌城(Kosambī)的瞿師多園林(Ghositārāma)中。
ekaṃsamayaṃ:一時
bhagavā:世尊(佛陀)
kosambiyaṃ:拘睒彌(Kosambī,地名)
viharati:住、安住
ghositārāme:瞿師多園,富翁瞿師所建的園林(ārāma=園林)
Athakhoāyasmāānandoyenabhagavātenupasaṅkami;upasaṅkamitvābhagavantaṃabhivādetvāekamantaṃnisīdi.
那時,尊者阿難前往世尊之處;到達後,禮敬佛陀,然後在一旁坐下。
āyasmā:尊者
ānando:阿難
yena...tenupasaṅkami:往…處去(上對下的敬語)
abhivādetvā:作禮、合掌問訊
ekamantaṃnisīdi:坐於一旁
Ekamantaṃnisinnokhoāyasmāānandobhagavantaṃetadavoca–
尊者阿難坐在一旁後,對世尊這樣說道:
‘‘Konukho,bhante,hetukopaccayo,yenamātugāmonevasabhāyaṃnisīdati,nakammantaṃpayojeti,nakambojaṃgacchatī’’ti?
「尊者!什麼是因(hetu),什麼是緣(paccayo),使得女人不坐議會、不從事事業、也不前往劍浮沙(Kamboja)呢?」
bhante:尊者(對佛陀的尊稱)
hetu:因(根本原因)
paccayo:緣(助成條件)
mātugāmo:女性(mātu-gāma,母性群體)
sabhāyaṃ:議會、大眾集會
nisīdati:坐
kammantaṃ:工作、事業、職業活動
payojeti:從事、實行、投入
kambojaṃ:劍浮沙(古印度西北方大國,與商業、軍旅活動有關)
gacchati:前往
‘‘Kodhano,ānanda,mātugāmo;issukī,ānanda,mātugāmo;maccharī,ānanda,mātugāmo;duppañño,ānanda,mātugāmo–
「阿難!女性多易怒(kodhano)、嫉妒(issukī)、慳吝(maccharī),且缺乏智慧(duppañño)。」
kodhano:易怒者、暴躁
issukī:嫉妒者
maccharī:吝嗇者、慳貪
duppañño:缺乏智慧(du=不善+paññā=智慧)
ayaṃkho,ānanda,hetuayaṃpaccayo,yenamātugāmonevasabhāyaṃnisīdati,nakammantaṃpayojeti,nakambojaṃgacchatī’’ti.
「這就是,阿難,女性不入議會、不從事事業、不前往劍浮沙的原因與條件(hetu-paccaya)。」
Dasamaṃ.
第十經(本品之第十篇)。
Apaṇṇakavaggotatiyo.
《無過品》(Apaṇṇakavagga)為第三品(tatiyo)。
以《Kambojasuttavaṇṇanā》(《劍浮沙經註解》)
Dasamenevasabhāyaṃnisīdatīti
第十經中所說的「不坐於議會中(nevasabhāyaṃnisīdati)」的意思是——
vinicchayakaraṇatthaṃvinicchayasabhāyaṃnevanisīdati.
她不會坐在裁斷判決的議會中(vinicchayasabhāyaṃ),即:為了裁定是非而設的議會場所。
vinicchaya:判斷、審判、裁決
karaṇatthaṃ:為了執行、實行的目的(karaṇa=作、執行;atthaṃ=為了)
vinicchayasabhāyaṃ:審判會議、裁判廳
nisīdati:坐、參與其中
Nakammantaṃpayojetītikasivaṇijjādimahākammantaṃnappayojeti.
「不從事事業(nakammantaṃpayojeti)」的意思是——她不投入如農耕(kasi)、商業(vaṇijjā)等重大產業活動(mahākammantaṃ)。
kammantaṃ:事業、工作、職業活動
payojeti:推動、實施、從事
kasi:耕種、農業
vaṇijjā:商業、買賣、貿易
mahākammantaṃ:大產業、大規模的經濟行動
Nakambojaṃgacchatītibhogesambharaṇatthāyakambojaraṭṭhaṃnagacchati.
「不前往劍浮沙(nakambojaṃgacchati)」的意思是——她不會為了積聚資財(bhogesambharaṇa)而前往劍浮沙國(kambojaraṭṭhaṃ)。
kambojaṃ:劍浮沙(Kamboja,一個邊疆商貿與軍事發達之地)
gacchati:前往
bhoge:財富、資產
sambharaṇatthāya:為了積聚、提供之目的
raṭṭhaṃ:國、地區
Desanāmattamevacetaṃ,yaṃkiñcitiroraṭṭhaṃnagacchatītiattho.
此處僅為舉例說明(desanāmattameva),其實是指:任何外國(tiroraṭṭhaṃ)她都不會前往。
desanāmattameva:只是教說上的例子(desanā=教說;mattameva=只是、僅僅)
yaṃkiñci:任何
tiroraṭṭhaṃ:外國、異邦(tiro=外、彼方;raṭṭhaṃ=國)
Kodhanotiādīsu
至於所說「易怒等(kodhano,issukī,maccharī,duppañño)」的分析是——
kodhanatāyakodhapariyuṭṭhitoatthānatthaṃnajānāti,
因為她容易憤怒(kodhanatāya),被瞋恚纏繞(kodhapariyuṭṭhito),所以不能辨別何者是利、何者是害(attha/anattha)。
kodhanatāya:因為瞋性、易怒
kodhapariyuṭṭhito:被瞋心纏繞(pariyuṭṭhita=被圍繞)
attha/anattha:利益/非利益、有益/有害
najānāti:不了知
issukitāyaparasampattiṃnasahati,
因為嫉妒(issukitāya),無法忍受他人的成功與成就(parasampattiṃ)。
issukitāya:因為嫉妒心
para-sampattiṃ:他人的福德、財富、成就
nasahati:無法忍受、不能容忍
maccharitāyadhanaṃdatvākiccaṃkātuṃnasakkoti,
因為慳吝(maccharitāya),她不願意布施金錢來完成應作的事情。
maccharitāya:由於慳吝心
dhanaṃdatvā:捨出財物(給予金錢)
kiccaṃkātuṃ:做該做的事、履行責任
nasakkoti:不能、無能力
nippaññatāyakiccaṃsaṃvidhātuṃnasakkoti.
因為缺乏智慧(nippaññatāya),所以無法籌劃、組織應辦的事情(kiccaṃsaṃvidhātuṃ)。
nippaññatāya:因為無智慧(ni-=無,paññā=智慧)
kiccaṃ:應辦的事、責任
saṃvidhātuṃ:安排、組織、計劃
nasakkoti:不能
Tasmāetānisabhānisīdanādīninakarotīti.
因此,這些如坐議會等事(sabhā-nisīdana-ādīni)她皆不能做到。
tasmā:因此
etāni:這些(行為)
sabhā-nisīdana-ādīni:坐議會等(ādīni=等)
nakaroti:不做、不能實行

AN.4.79.商業經

 《Vaṇijjasuttaṃ》(《商業經》)
79.Athakhoāyasmāsāriputtoyenabhagavātenupasaṅkami;upasaṅkamitvābhagavantaṃabhivādetvāekamantaṃnisīdi.
這時,尊者舍利弗(āyasmāsāriputto)前往世尊(bhagavā)處;前往後,禮敬世尊,然後在一旁坐下。
Ekamantaṃnisinnokhoāyasmāsāriputtobhagavantaṃetadavoca–
尊者舍利弗坐於一旁後,對世尊這樣說:
‘‘Konukho,bhante,hetukopaccayo,yenamidhekaccassatādisāvavaṇijjāpayuttāchedagāminīhoti?
「世尊!是什麼原因、什麼條件(hetu...paccayo),使得某人的某種經商(vaṇijjāpayuttā)導致徹底毀敗(chedagāminī)?」
hetu/paccayo:原因/條件
vaṇijjāpayuttā:從事商業
chedagāminī:導致斷滅、失敗(語帶失業、破產、破滅義)
Kopana,bhante,hetukopaccayo,yenamidhekaccassatādisāvavaṇijjāpayuttānayathādhippāyāhoti?
「又是什麼原因,使得某人的商業不能如其本意(nayathādhippāyā)?」
yathādhippāya:如所希求、依願望
nayathādhippāyā:未如願,失利
Konukho,bhantehetukopaccayo,yenamidhekaccassatādisāvavaṇijjāpayuttāyathādhippāyāhoti?
「又是什麼因緣,使得某人的商業能夠如其本意?」
Kopana,bhante,hetukopaccayo,yenamidhekaccassatādisāvavaṇijjāpayuttāparādhippāyāhotī’’ti?
「又是什麼因緣,使得某人的商業反而依他人之意(parādhippāya)?」
parādhippāya:他人之意、違己從他
‘‘Idha,sāriputta,ekaccosamaṇaṃvābrāhmaṇaṃvāupasaṅkamitvāpavāreti–‘vadatu,bhante,paccayenā’ti.Soyenapavāretitaṃnadeti.
「舍利弗!若有人前往出家人或婆羅門處,邀請說:『尊者,請開示,我願意布施所需資具』,但之後卻沒有依此給予。」
pavāreti:發願、邀請布施
nadeti:不給予
Socetatocutoitthattaṃāgacchati,soyaññadevavaṇijjaṃpayojeti,sāssahotichedagāminī.
「若此人死後再度投生於此世,無論他從事何種商業,都會導致破敗失敗(chedagāminī)。」
Idhapana,sāriputta...taṃnayathādhippāyaṃdeti...sāssanahotiyathādhippāyā.
譯文(省略重複):「若他雖給予,但未如其本意(nayathādhippāyaṃdeti)——例如心不誠、心懷顧慮——其後從事商業亦難如願。」
Idhapana,sāriputta...taṃyathādhippāyaṃdeti...sāssahotiyathādhippāyā.
「若他誠心誠意地如所願給予(yathādhippāyaṃdeti),未來他所從事的商業也將如其所願成功。」
Idha,sāriputta...taṃparādhippāyaṃdeti...sāssahotiparādhippāyā.
「若他給予是為了他人目的(parādhippāyaṃdeti)——例如為求名、求利、因他人所迫——他未來的商業也將隨他人之意發展,而不依自己願望。」
‘‘Ayaṃkho,sāriputta...chedagāminīhoti...nayathādhippāyāhoti...yathādhippāyāhoti...parādhippāyāhotī’’ti.Navamaṃ.
「舍利弗,這就是某人經商走向破敗、不如願、如願、或依他人之意的因與緣。」第九經完。
《Vaṇijjasuttavaṇṇanā》(《商業經·註釋》)
Navametādisāvātitaṃsadisāvataṃsarikkhakāva.
在第九經中,所說的「像那樣的」(tādisā)是指「與那樣相似」或「性質相同的人」(taṃsadisā/taṃsarikkhakā)。
tādisā:「那樣的」,如前述情形者
taṃsadisāva:「與那相同的」
taṃsarikkhakāva:「與之類似的、有相同性質的」
Chedagāminīhotītichedaṃgacchati.
「導向毀敗」(chedagāminīhoti)即是「走向毀壞滅絕」(chedaṃgacchati)。
cheda:斷裂、破壞、消亡
gacchati:趨向、前往
chedagāminī:走向滅亡(gāminī表示趨向)
Yaṃpatthitaṃ,taṃsabbaṃnassatītiattho.
也就是說:「所希望的一切,全都毀失不成。」(yaṃpatthitaṃ,taṃ...nassatī)
patthitaṃ:所願、欲求
nassati:滅失、消亡、失敗
Nayathādhippāyāhotītiyathājjhāsayānahoti.
「不能如願」(nayathādhippāyāhoti)是指「不能如其內心所願望」(yathāajjhāsaya)。
yathādhippāya:如其願望(adhippāya=發心、意向)
ajjhāsaya:內心志趣、意欲
Parādhippāyāhotītiparajjhāsayāajjhāsayatoadhikataraphalāhoti.
「依他人意願而成」(parādhippāyāhoti)是指:結果乃是依他人意向而非自己意願,甚至比自己意向還強。
parādhippāya:他人意願(para+adhippāya)
parajjhāsaya:他人志向
adhikataraphala:更勝過的果報、強勢影響力
Samaṇaṃvābrāhmaṇaṃvātietthasamitapāpabāhitapāpatāhisamaṇabrāhmaṇatāveditabbā.
「出家人或婆羅門」(samaṇaṃvābrāhmaṇaṃvā)這句中,應依「止息惡行、遠離罪過」的特性來理解其為出家或婆羅門。
samitapāpa:「已止惡」之人
bāhitapāpa:「已遠離惡」之人
samaṇabrāhmaṇatā:出家者或修行者之本質
Vadatu,bhante,paccayenāti,bhante,catubbidhenacīvarādināpaccayenavadeyyāsītievaṃpavāretinimanteti.
「請說法吧,尊者!我將以所需資具供養。」這句表示:邀請尊者說法,並承諾以四種資具(衣、食、住、藥)供養,這即是發請(pavāreti)與邀請(nimanteti)的行為。
paccaya:生活資具(衣、食、住、藥)
catubbidha:四種
pavāreti/nimanteti:邀請、發願供養
Yenapavāretītiparicchinditvāyattakenapavāreti.
「所發願的內容」(yenapavāreti),即是指出於明確界定(paricchinditvā)後所發的數量或性質的供養。
paricchinditvā:限定、明確規定
yattaka:多少、多少數量
Taṃnadetītitaṃsabbasovanadeti.
「但卻沒有給予」(taṃnadeti),意即一點也沒給(sabbaso)。
Nayathādhippāyaṃdetītiyathātassaajjhāsayo,evaṃdātuṃnasakkoti,hāpetvāappakaṃdeti.
「未如願給予」(nayathādhippāyaṃdeti),是指:依其心意原想給多,但最後只能給少(hāpetvāappakaṃdeti),無法如願。
hāpetvā:減少、刪去
appakaṃ:少量
Yathādhippāyaṃdetītiyattakaṃsoicchati,tattakamevadeti.
「如願給予」是指:他想給多少,就真實給予多少。
Parādhippāyaṃdetītiappakaṃpavāretvāavattharitvābahuṃdeti.
「依他意而給」指的是:口頭上只發少量的願,但實際上卻大大超出地給予(avattharitvābahuṃdeti)。
avattharitvā:遮掩、隱藏
bahuṃ:大量、多數

2025年6月4日 星期三

AN.4.78.供養清淨經

 《Dakkhiṇasuttaṃ》(供養清淨經)
78. ‘‘Catasso imā, bhikkhave, dakkhiṇā visuddhiyo.
比丘們,有四種供養的清淨(dakkhiṇā visuddhiyo)。
catasso:「四種」
dakkhiṇā:「供養,布施」
visuddhiyo:「清淨(性)」
Katamā catasso?
哪四種呢?
Atthi, bhikkhave, dakkhiṇā dāyakato visujjhati, no paṭiggāhakato;
比丘們,有一種供養是從施者(dāyaka)清淨,但不是從受者(paṭiggāhaka)清淨。
visujjhati:「得清淨」
dāyakato:「從施者來說」
paṭiggāhakato:「從受者來說」
atthi, bhikkhave, dakkhiṇā paṭiggāhakato visujjhati, no dāyakato;
有一種供養是從受者清淨,而非施者清淨。
atthi, bhikkhave, dakkhiṇā neva dāyakato visujjhati, no paṭiggāhakato;
有一種供養既不從施者清淨,也不從受者清淨。
atthi, bhikkhave, dakkhiṇā dāyakato ceva visujjhati paṭiggāhakato ca.
有一種供養既從施者清淨,也從受者清淨。
以下為四種情形的逐一說明:
‘‘Kathañca, bhikkhave, dakkhiṇā dāyakato visujjhati, no paṭiggāhakato?
比丘們,什麼情況下供養從施者清淨,而不從受者清淨?
Idha, bhikkhave, dāyako hoti sīlavā kalyāṇadhammo;
在這裡,施者(dāyako)具足戒行(sīlavā),具有善法(kalyāṇadhammo);
paṭiggāhakā honti dussīlā pāpadhammā, paṭiggāhako hoti dussīlo pāpadhammo.
而受者們(paṭiggāhakā)是破戒者(dussīlā)、具惡法者(pāpadhammā),受者(單數)亦然。
dussīla:「破戒者」
pāpadhammā:「惡法者」
sīlavā:「具戒者」
kalyāṇadhamma:「具善法者」
Evaṃ kho, bhikkhave, dakkhiṇā dāyakato visujjhati, no paṭiggāhakato.
如此,供養從施者清淨,而不從受者清淨。
Kathañca, bhikkhave, dakkhiṇā paṭiggāhakato visujjhati, no dāyakato?
那麼,什麼情況下供養是從受者清淨,而非施者清淨?
Idha, bhikkhave, dāyako hoti dussīlo pāpadhammo;
在此,施者是破戒者、惡法者;
paṭiggāhakā honti sīlavanto kalyāṇadhammā.
而受者們具戒,具有善法。
Evaṃ kho, bhikkhave, dakkhiṇā paṭiggāhakato visujjhati, no dāyakato.
是故,供養從受者清淨,而非從施者。
Kathañca, bhikkhave, dakkhiṇā neva dāyakato visujjhati, no paṭiggāhakato?
比丘們,何種情況下供養既不從施者清淨,也不從受者清淨?
Idha, bhikkhave, dāyako hoti dussīlo pāpadhammo;
在這裡,施者是破戒且具惡法;
paṭiggāhakāpi honti dussīlā pāpadhammā.
受者也是破戒、具惡法者。
Evaṃ kho, bhikkhave, dakkhiṇā neva dāyakato visujjhati, no paṭiggāhakato.
如是,供養既不從施者清淨,也不從受者清淨。
Kathañca, bhikkhave, dakkhiṇā dāyakato ceva visujjhati paṭiggāhakato ca?
比丘們,什麼情況下供養既從施者清淨,也從受者清淨?
Idha, bhikkhave, dāyako hoti sīlavā kalyāṇadhammo;
在這裡,施者具戒且具有善法;
paṭiggāhakāpi honti sīlavanto kalyāṇadhammā.
受者們亦具戒、具有善法。
Evaṃ kho, bhikkhave, dakkhiṇā dāyakato ceva visujjhati paṭiggāhakato ca.
如此,供養從施者與受者雙方皆得清淨。
Imā kho, bhikkhave, catasso dakkhiṇā visuddhiyo’’ti.
比丘們,這就是四種供養清淨的情形。
Aṭṭhamaṃ.
第八(經)完。
《Dakkhiṇasuttavaṇṇanā》(《供養清淨經》註釋)
78. Aṭṭhame dakkhiṇāvisuddhiyoti dānasaṅkhātāya dakkhiṇāya visujjhanakāraṇāni.
在第八(經)中,「供養清淨」(dakkhiṇāvisuddhiyo)是指名為「布施」(dāna)的供養達到清淨的原因。
dakkhiṇāvisuddhiyo:供養的清淨
dānasaṅkhātāya:名為布施的
visujjhanakāraṇāni:清淨的原因
Dāyakato visujjhatīti mahapphalabhāvena visujjhati, mahapphalā hotīti attho.
「從施者清淨」是指以大果報(mahapphala)的形式而得清淨,即「具有大果報」的意思。
dāyakato visujjhati:從施者清淨
mahapphalabhāvena:以大果報的性質
mahapphalā hoti:具大果報
Kalyāṇadhammoti sucidhammo.
「善法者」(kalyāṇadhamma)是指「清淨的法」(sucidhamma)。
kalyāṇadhamma:善法者
sucidhamma:清淨的品德
Pāpadhammoti lāmakadhammo.
「惡法者」(pāpadhammā)是指「卑劣的法」(lāmakadhamma)。
Dāyakato visujjhatīti ettha vessantaramahārājā kathetabbo.
在「從施者清淨」這一項中,應當舉毘沙門王(Vessantara Mahārāja)為例。
So hi jūjakabrāhmaṇassa dārake datvā mahāpathaviṃ kampesi.
因他將自己的兒女施與朱賈婆羅門(Jūjaka Brāhmaṇa),震動了大地(mahāpathaviṃ kampesi)。
Paṭiggāhakato visujjhatīti ettha kalyāṇīnadīmukhadvāravāsī kevaṭṭo kathetabbo.
在「從受者清淨」這一項中,應舉住在善行河口(Kalyāṇīnadīmukha)的漁夫(kevaṭṭa)為例。
So kira dīghasumattherassa tikkhattuṃ piṇḍapātaṃ datvā maraṇamañce nipanno ‘‘ayyassa maṃ dīghasumattherassa dinnapiṇḍapāto uddharatī’’ti āha.
據說,他三次供養長壽智慧長老(Dīghasuma Thera)食物後,臨命終時躺在臨終床上,說:「長老所受的食物正拯救我。」(uddharati)
Neva dāyakatoti ettha vaḍḍhamānavāsī luddako kathetabbo.
在「既不從施者也不從受者清淨」一項中,應舉住在瓦達摩那的獵人(vaḍḍhamānavāsī luddako)為例。
So kira petadakkhiṇaṃ dento ekassa dussīlasseva tayo vāre adāsi.
據說他供養亡者(petadakkhiṇaṃ)時,三次將供品給予同一位破戒者(dussīla)。
Tatiyavāre ‘‘amanusso dussīlo maṃ vilumpatī’’ti viravi.
到第三次時,他悲呼說:「這個非人(amanusso)破戒者正在搶劫我!」
Ekassa sīlavato bhikkhuno datvā pāpitakāleyevassa pāpuṇi.
(最後)當他供養了一位持戒的比丘後,立即得到超度善果(pāpitakāleyevassa pāpuṇi)。
Dāyakato ceva visujjhati paṭiggāhakato cāti ettha asadisadānaṃ kathetabbanti.
在「從施者與受者皆清淨」這一項中,應舉不等布施(asadisadāna)為例。
asadisadānaṃ:「無與倫比的布施」,指最殊勝的布施,如佛陀成佛後最初接受的布施


AN.4.77.不可思議經

 《Acinteyyasuttaṃ》不可思議經
‘‘Cattārimāni, bhikkhave, acinteyyāni, na cintetabbāni; yāni cintento ummādassa vighātassa bhāgī assa.
比丘們,有四種法是不可思議的(acinteyyāni),不可思量的(na cintetabbāni);誰若思惟它們(yaṃ cintento),便會成為瘋狂與困擾的同伴(ummādassa vighātassa bhāgī)。
cattāri:「四」
acinteyyāni:「不可思議的(法)」
na cintetabbāni:「不可思量的」
cintento:「思惟者,思考的人」
ummādassa:「瘋狂」
vighātassa:「煩惱、崩潰、苦惱」
bhāgī assa:「將成為……的伴侶、具份者」
Katamāni cattāri?
哪四種呢?
katamāni:「哪一些」
cattāri:「四個(法)」
Buddhānaṃ, bhikkhave, buddhavisayo acinteyyo, na cintetabbo; yaṃ cintento ummādassa vighātassa bhāgī assa.
比丘們,佛的境界(buddhavisayo)是不可思議的(acinteyyo),不可思量的(na cintetabbo);誰若思惟此,便會成為瘋狂與苦惱的伴侶。
buddhānaṃ:「諸佛的」
buddhavisayo:「佛境界、佛所攝境」
acinteyyo:「不可思議的」
cintetabbo:「應思惟的」(此處為否定)
yaṃ cintento...:「誰若思惟……」
Jhāyissa, bhikkhave, jhānavisayo acinteyyo, na cintetabbo; yaṃ cintento ummādassa vighātassa bhāgī assa.
比丘們,禪修者(jhāyissa)的禪境(jhānavisayo)是不可思議的,不可思量的;誰若試圖思惟此,將成為瘋狂與困擾的同伴。
jhāyissa:「禪修者」
jhānavisayo:「禪定之境,禪的境界」
acinteyyo / na cintetabbo:同前
ummādassa vighātassa bhāgī:同前
Kammavipāko, bhikkhave, acinteyyo, na cintetabbo; yaṃ cintento ummādassa vighātassa bhāgī assa.
比丘們,業與果報(kammavipāko)是不可思議的,不可思量的;誰若試圖思惟此,將會成為瘋狂與苦惱的同伴。
kamma:「業」
vipāka:「果報、成熟」
kammavipāko:「業報、業的成熟」
其他詞語:同前
Lokacintā, bhikkhave, acinteyyā, na cintetabbā; yaṃ cintento ummādassa vighātassa bhāgī assa.
比丘們,對世間的思量(lokacintā)也是不可思議的,不應思惟的;誰若思惟此,也會成為瘋狂與苦惱的同伴。
loka:「世間」
cintā:「思惟、計算、考量」
lokacintā:「世間的深思、對世界因緣的探究」
其他關鍵詞:同前
Imāni kho, bhikkhave, cattāri acinteyyāni, na cintetabbāni; yāni cintento ummādassa vighātassa bhāgī assā’’ti.
比丘們,這四法確實是不可思議的(acinteyyāni),不可思量的(na cintetabbāni);誰若思惟它們,將會是瘋狂與困擾的同伴。
imāni... cattāri acinteyyāni:「這四種不可思議之法」
yāni cintento...:「若人思惟此等者」
ummādassa vighātassa bhāgī:「瘋狂與苦惱的具份者、同伴」
Sattamaṃ.
第七(經)完。
《Acinteyyasuttavaṇṇanā》(《不可思議經》註釋
Sattame acinteyyānīti cintetuṃ ayuttāni.
在第七(經)中,「不可思議的」(acinteyyāni)是指那些不適合去思惟的(cintetuṃ ayuttāni)事物。
sattame:「第七(經)」
acinteyyāni:「不可思議的(法)」
cintetuṃ:「去思惟,思考」
ayuttāni:「不適合的,不應的」
Na cintetabbānīti acinteyyattāyeva na cintetabbāni.
「不可思惟的」(na cintetabbāni)正因其為不可思議(acinteyyatā)的,所以不應該去思惟。
na cintetabbāni:「不應思惟的」
acinteyyattā:「因為不可思議之故」
-eva:「正是、就是」
Yāni cintentoti yāni kāraṇāni cintento.
「若有人思惟這些(法)」(yāni cintento),是指對那些因緣(kāraṇāni)進行思惟的人。
yāni:「這些(法)」
cintento:「正在思惟者」
kāraṇāni:「原因、根本因、事相」
Ummādassāti ummattakabhāvassa.
「瘋狂的」(ummādassa)意思是達到瘋癲的狀態(ummattakabhāva)。
ummādassa:「瘋狂、發狂」
ummattaka-bhāva:「瘋癲的狀態」
Vighātassāti dukkhassa.
「困擾的」(vighātassa)是指苦(dukkha)。
vighāta:「煩惱、崩潰、傷害」
dukkha:「苦」
Buddhavisayoti buddhānaṃ visayo, sabbaññutaññāṇādīnaṃ buddhaguṇānaṃ pavatti ca ānubhāvo ca.
「佛的境界」(buddhavisayo)是指諸佛的所緣境(buddhānaṃ visayo),即一切智智(sabbaññutaññāṇa)等佛德(buddhaguṇānaṃ)的作用(pavatti)與威德(ānubhāva)。
buddhavisayo:「佛之所攝境」
buddhānaṃ:「諸佛的」
sabbaññutaññāṇa:「一切智智」
buddhaguṇānaṃ:「佛的功德們」
pavatti:「發起、現行、運作」
ānubhāva:「威力、神通、德光」
Jhānavisayoti abhiññājhānavisayo.
「禪定的境界」(jhānavisayo)是指具有神通的禪定之境(abhiññā-jhāna-visayo)。
jhānavisayo:「禪定境界」
abhiññā:「神通、超知」
jhāna:「禪那、禪定」
visayo:「境界、對象」
Kammavipākoti diṭṭhadhammavedanīyādīnaṃ kammānaṃ vipāko.
「業果」(kammavipāko)是指現法可受報(diṭṭhadhammavedanīya)等類型的業(kamma)之果報(vipāka)。
kammavipāka:「業果、業報」
diṭṭhadhammavedanīya:「現法(即今生)可感受的果報」
kammānaṃ:「業的(屬格)」
vipāko:「成熟、結果」
Lokacintāti ‘‘kena nu kho candimasūriyā katā, kena mahāpathavī, kena mahāsamuddo, kena sattā uppāditā, kena pabbatā, kena ambatālanāḷikerādayo’’ti evarūpā lokacintā.
「世間思惟」(lokacintā)是指諸如:「到底是誰創造了月亮與太陽?誰創造了大地?誰形成了大海?眾生從誰而來?山嶺是由誰造成的?芒果、棗子、椰子等是從誰而來的?」這類的世間推測與探詢。
lokacintā:「對世間的思惟、世界本源之探究」
kena...:「由誰……?」
candimasūriyā:「月與太陽」
mahāpathavī:「大地」
mahāsamuddo:「大海」
sattā:「眾生」
pabbatā:「山」
ambatālanāḷikerādayo:「芒果、棗子、椰子等」

2025年6月3日 星期二

AN.4.76.拘尸那羅經

 Kusinārasuttaṃ拘尸那羅經
76. Ekaṃ samayaṃ bhagavā kusinārāyaṃ viharati upavattane mallānaṃ sālavane antarena yamakasālānaṃ parinibbānasamaye.
「一時,世尊住於拘尸那羅,在末羅族的娑羅林中,雙娑羅樹之間,即將入滅的時刻。」
 ekaṃ samayaṃ:「一時」
 bhagavā:「世尊」
 kusinārāyaṃ viharati:「住於拘尸那羅」
 upavattane mallānaṃ sālavane:「在末羅族的娑羅林中」
 antarena yamakasālānaṃ:「在雙娑羅樹之間」
 parinibbānasamaye:「入涅槃(般涅槃)之時」
Tatra kho bhagavā bhikkhū āmantesi – ‘‘bhikkhavo’’ti. ‘‘Bhadante’’ti te bhikkhū bhagavato paccassosuṃ. Bhagavā etadavoca –
「於是,世尊告訴比丘們:『比丘們!』他們回答說:『世尊!』世尊這樣說道:」
 tatra kho:「於是,在那裡」
 āmantesi:「對……開示、召喚」
 bhikkhavo:「比丘們!」
 bhadante:「尊者!」(弟子對師的應答)
 paccassosuṃ:「回應了、答應了」
 etadavoca:「說了這樣的話」
‘‘Siyā kho pana, bhikkhave... pucchatha, bhikkhave, mā pacchā vippaṭisārino ahuvattha – ‘sammukhībhūto no satthā ahosi, nāsakkhimha bhagavantaṃ sammukhā paṭipucchitu’’’nti. Evaṃ vutte te bhikkhū tuṇhī ahesuṃ.
「比丘們,也許你們當中有人對佛、法、僧、道或修行方法尚有疑惑或猶豫,現在就問吧,免得日後後悔:『我們面前就有導師,卻無法當面詢問世尊。』」這樣說後,那些比丘保持沉默。
 siyā kho pana:「或者可能有……」
 kaṅkhā vā vimati vā:「疑惑或猶豫」
   kaṅkhā:「疑」
   vimati:「猶豫、動搖」
 buddhe vā dhamme vā saṅghe vā magge vā paṭipadāya vā:「對佛、法、僧、道或修行方法」
 pucchatha:「你們應該問」
 mā...ahuvattha:「不要……發生」
 vippaṭisārino:「懊悔的」
 sammukhībhūto...nā...paṭipucchitu:「明明在面前卻未能詢問」
   sammukhībhūto:「面對面」
   nāsakkhimha:「我們沒能夠」
   paṭipucchitu:「當面詢問」
 tuṇhī ahesuṃ:「保持沉默」
✦ 此段內容佛陀連續說了三次,下略兩次內容與第一遍相同:
Dutiyampi kho... Tatiyampi kho te bhikkhū tuṇhī ahesuṃ.
「第二次、第三次佛陀也如此開示,那些比丘仍保持沉默。」
Atha kho bhagavā bhikkhū āmantesi – ‘‘siyā kho pana, bhikkhave, satthugāravenapi na puccheyyātha, sahāyakopi, bhikkhave, sahāyakassa ārocetū’’ti. Evaṃ vutte te bhikkhū tuṇhī ahesuṃ.
「然後,世尊對比丘們說:『也許你們因對導師的恭敬而不問,那麼,比丘們,朋友之中也可以代替朋友提問。』這樣說後,比丘們仍保持沉默。」
 satthugāravena:「對師的恭敬」
 sahāyakassa ārocetū:「朋友可以代替朋友轉達」
Atha kho āyasmā ānando bhagavantaṃ etadavoca – ‘‘acchariyaṃ, bhante, abbhutaṃ, bhante! Evaṃ pasanno ahaṃ, bhante! Natthi imasmiṃ bhikkhusaṅghe ekabhikkhussapi kaṅkhā vā vimati vā buddhe vā dhamme vā saṅghe vā magge vā paṭipadāya vā’’ti.
「這時,尊者阿難對世尊說:『奇哉!尊者!希有哉!尊者!我對此深感歡喜與信心,因為在這比丘僧團中,沒有一位比丘對佛、法、僧、道或修行方法有任何疑惑或猶豫。』」
 acchariyaṃ / abbhutaṃ:「奇哉 / 希有哉」
 pasanno:「信心堅定」
 natthi...kaṅkhā vā vimati vā:「沒有一位對……有疑惑或猶豫」
‘‘Pasādā kho tvaṃ, ānanda, vadesi. Ñāṇameva hettha, ānanda, tathāgatassa...’’ti.
「阿難,你是從信心來說這話。但如來是從智慧來說:『在這比丘僧團中,沒有一位比丘對佛、法、僧、道或修行方法有疑惑或猶豫。』」
 pasādā...vadesi:「從信心而說」
 ñāṇameva...tathāgatassa:「但如來是從智慧而知」
 hettha:「於此處」
‘‘Imesañhi, ānanda, pañcannaṃ bhikkhusatānaṃ yo pacchimako bhikkhu so sotāpanno avinipātadhammo niyato sambodhiparāyaṇo’’ti.
「阿難,這五百位比丘中,即使是最後一位,也已是入流聖者(sotāpanna),不墮惡趣,決定趨向正覺。」
 pañcannaṃ bhikkhusatānaṃ:「五百位比丘」
 pacchimako bhikkhu:「最後一位比丘」
 sotāpanno:「入流者(初果聖者)」
 avinipātadhammo:「不墮惡趣之法性」
 niyato:「決定的」
 sambodhiparāyaṇo:「以正覺為究竟目標」
| 巴利詞                  | 中文意義      |
| -------------------- | --------- |
| kaṅkhā / vimati  | 疑惑 / 猶豫   |
| pucchatha        | 問吧        |
| vippaṭisārino    | 後悔者       |
| sammukhībhūto    | 面對面的(見面)  |
| satthugārava     | 對師之恭敬     |
| sahāyako         | 朋友        |
| pasāda           | 信心        |
| ñāṇa             | 智慧、正知     |
| sotāpanno        | 須陀洹、入流者   |
| avinipātadhammo  | 不墮惡趣之法性   |
| niyato           | 決定性者      |
| sambodhiparāyaṇo | 以正覺為究竟目標者 |
《Kusinārasuttavaṇṇanā》
 Chaṭṭhe upavattaneti pācīnagatāya sālapantiyā uttarena nivattitvā ṭhitāya vemajjhaṭṭhāne.
在第六(經)中,「upavattane(於近郊)」是指在向東延伸的娑羅樹排之北方回轉而停留的中間地點。
 upavattane:「近郊」,即指拘尸那羅近郊的地點。
 sālapantiyā:「娑羅樹排」,娑羅樹列生之處。
 vemajjhaṭṭhāne:「中間之處」。
 Antarena yamakasālānanti dvinnaṃ sālarukkhānaṃ antare.
「在雙娑羅樹之間」(antarena yamakasālānaṃ)是指位於兩棵娑羅樹之間。
 yamaka:「雙」
 sālānaṃ:sāla(娑羅樹)的複數屬格,表示「之間」。
 antarena:「在……之間」。
 Kaṅkhāti dveḷhakaṃ.
「Kaṅkhā(疑惑)」是指猶豫不決(dveḷhakaṃ)。
 kaṅkhā:「懷疑、疑惑」
 dveḷhakaṃ:「內心的遲疑、猶豫不決」
 Vimatīti vinicchituṃ asamatthatā.
「Vimati(疑慮)」是指無法作出判斷的狀態。
 vimati:「猶疑、不確定感」
 vinicchituṃ asamatthatā:「無法決斷的無能狀態」
 ‘‘Buddho nu kho na buddho nu kho...’’ti yassa saṃsayo uppajjeyya, taṃ vo vadāmi pucchatha, bhikkhaveti ayamettha saṅkhepattho.
「『是否真是佛?是否真是法?』……若對此生起疑惑的人,我告訴你們:應該詢問,諸比丘!」——此即為本處的簡要意義。
 buddho nu kho na buddho nu kho:「是否真是佛,或非佛?」
 saṃsayo uppajjeyya:「若生起疑惑」
 saṅkhepattho:「簡略之義」
 Satthugāravenapi na puccheyyāthāti… sace evaṃ satthari gāravena na pucchatha.
「即使出於對師尊的恭敬而不發問」是指:如果你們心想——「我們是在師尊座下出家,四資具也來自師尊,長久以來未曾懷疑,現今在最後時刻不應再生疑」——那麼,如果因對師尊的敬重而不發問……
 satthugāravena:「對導師的敬重」
 na puccheyyātha:「你們(因此)不問」
 Sahāyakopi, bhikkhave, sahāyakassa ārocetūti… ahaṃ ekassa bhikkhussa kathessāmi, tassa kathaṃ sutvā sabbe nikkaṅkhā bhavathāti dasseti.
「朋友也可以為朋友代為稟報」是說:若有你們當中誰與誰是親近的,那位就可為其稟報;我會向一位比丘開示,其他人聽聞後,將皆得離疑。
 sahāyaka:「朋友、親近者」
 ārocetū:「應當稟報」
 nikkaṅkhā bhavatha:「令諸人無疑」
 Evaṃ pasannoti evaṃ saddahāmi ahanti attho.
「如此有信」的意思是「我這樣信受」。
 pasanno:「具信心者」
 saddahāmi:「我信受」
 attho:「義」
 Ñāṇamevāti nikkaṅkhabhāvapaccakkhakaraṇañāṇaṃyeva ettha tathāgatassa, na saddhāmattanti attho.
「(佛陀之言)乃是由智而非僅信」的意思是:在此處,佛陀具有明證無疑的智慧(nikkaṅkha-bhāva-paccakkha-karaṇa-ñāṇa),而非僅憑信心而說。
 ñāṇameva:「唯有智慧」
 nikkaṅkhabhāva:「無疑狀態」
 paccakkhakaraṇañāṇaṃ:「能作明證之智」
 saddhāmattā:「僅是信心」
 Imesañhi, ānandāti imesaṃ antosāṇiyaṃ nisinnānaṃ pañcannaṃ bhikkhusatānaṃ.
「阿難,這五百位坐在帷幔之內的比丘……」
 imesaṃ:「這些人的」
 antosāṇiyaṃ:「在帳幔之中」
 pañcannaṃ bhikkhusatānaṃ:「五百位比丘」
 Yo pacchimakoti yo guṇavasena pacchimako, ānandattheraṃyeva sandhāyāha.
「所謂最末者」是指就功德而言最末的一位,這是指尊者阿難。
 pacchimako:「最末者」
 guṇavasena:「就功德而言」
 ānandattheraṃyeva:「即尊者阿難」
 sandhāya āha:「是針對他所說的」

AN.4.74-75.最高經

 《Paṭhamaaggasuttaṃ》(第一最高經)
74. ‘‘Cattārimāni, bhikkhave, aggāni. Katamāni cattāri?
Sīlaggaṃ, samādhiggaṃ (samādhaggaṃ), paññāggaṃ, vimuttaggaṃ – imāni kho, bhikkhave, cattāri aggānī’’ti. Catutthaṃ.
1. Cattārimāni, bhikkhave, aggāni.
「比丘們,有這四種最高(法)。」
 cattārimāni:這四個(中性複數,來自 cattāri + imāni)
 aggāni:「最高、最上」之意(複數,來自 agga)
2. Katamāni cattāri?
「哪四種呢?」
 katamāni:「哪一些?」
 cattāri:「四個」
3. Sīlaggaṃ, samādhiggaṃ (samādhaggaṃ), paññāggaṃ, vimuttaggaṃ –
「戒為最上,定為最上,慧為最上,解脫為最上。」
 sīlaggaṃ:「戒的最上(境地)」
   sīla:「戒律、品行」
   aggaṃ:「最上、頂點」
 samādhiggaṃ / samādhaggaṃ:「定的最上(境地)」
   samādhi:「定,專注」
   aggaṃ:「頂點」
 paññāggaṃ:「慧的最上」
   paññā:「智慧、洞見」
 vimuttaggaṃ:「解脫的最上」
   vimutti:「解脫(出離煩惱)」
🔸這四個構成了修道次第的四頂點或四高峰法門。
4. Imāni kho, bhikkhave, cattāri aggānī’’ti.
「比丘們,這四種可說是最高者。」
 imāni...aggāni:指前述四法是「最高法」
 kho:強調語氣詞
 ti:表示結語引用
5. Catutthaṃ.
「(這是)第四(經)。」
Dutiyaaggasuttaṃ(第二最高經)
75. ‘‘Cattārimāni , bhikkhave, aggāni. Katamāni cattāri? Rūpaggaṃ, vedanāggaṃ, saññāggaṃ, bhavaggaṃ – imāni kho, bhikkhave, cattāri aggānī’’ti. Pañcamaṃ.
1. Cattārimāni , bhikkhave, aggāni.
「比丘們,有這四種最高(法)。」
2. Katamāni cattāri?
「哪四種呢?」
3. Rūpaggaṃ, vedanāggaṃ, saññāggaṃ, bhavaggaṃ –
「色為最上,受為最上,想為最上,有為最上。」
 rūpaggaṃ:「色的最上」
   rūpa:「色,物質形體」
 vedanāggaṃ:「受的最上」
   vedanā:「感受」
 saññāggaṃ:「想的最上」
   saññā:「想、知覺、認知」
 bhavaggaṃ:「有的最上(即生有的極點,常指有頂天)」
   bhava:「存在、有、生」
   aggaṃ:「最上、極點」
此四項對應五蘊中的前四蘊,或可視為眾生對「存在之極」的執著追求(色、受、想的極致經驗,乃至有的極頂)。
4. Imāni kho, bhikkhave, cattāri aggānī’’ti.
「比丘們,這四種可說是最高者。」
5. Pañcamaṃ.
「(這是)第五(經)。」
《Aggasuttadvayavaṇṇanā》(對《Paṭhamaaggasuttaṃ》和《Dutiyaaggasuttaṃ》的註解)
 📘 4–5. Aggasuttadvayavaṇṇanā
74-75. Catutthe sīlagganti aggappattaṃ uttamasīlaṃ.
「在第四(經)中,‘戒為最上’(sīlaggaṃ)是指已達到頂點的、最殊勝的戒。」
 catutthe:「在第四(經)中」(即 Paṭhamaaggasuttaṃ)
 sīlaggaṃ:「戒的最上」
   sīla:「戒」
   agga:「頂點、最上」
 aggappattaṃ:「達到最上的」
   agga:「頂點」 + patta:「已達到的」(過去分詞)
 uttamasīlaṃ:「最殊勝的戒」(uttama:最殊勝;sīlaṃ:戒)
🔹這句說明:sīlaggaṃ 並非泛指戒,而是指「已修習至圓滿無瑕、能成就解脫的究竟戒」。
Eseva nayo sabbattha.
「在其餘(諸法)中也是同樣的方法。」
 eseva:「就是這樣」
 nayo:「方法、原則」
 sabbattha:「在所有(其他的)地方」
🔹這句表明:對於「定為最上、慧為最上、解脫為最上」的解釋亦依此原則,即各自達到究竟圓滿的狀態。
75. Pañcame rūpagganti yaṃ rūpaṃ sammasitvā arahattaṃ pāpuṇāti, idaṃ rūpaggaṃ nāma.
「在第五(經)中,‘色為最上’(rūpaggaṃ)是指那種透過觀察色而證得阿羅漢果的色,這就稱為『色最上』。」
 pañcame:「在第五(經)中」(即 Dutiyaaggasuttaṃ)
 rūpaggaṃ:「色最上」
   rūpa:「色、物質形」
   agga:「頂點、極處」
 yaṃ rūpaṃ sammasitvā:「觀察那個色(rūpa)之後」
   sammasitvā:「審觀、觀察」(動名詞)
 arahattaṃ pāpuṇāti:「得證阿羅漢果」
   arahattaṃ:「阿羅漢果」
   pāpuṇāti:「到達,證得」
 idaṃ...nāma:「這就叫作……」
🔹此句強調「色最上」並非單指色法本身,而是指色作為觀修的所緣,能導向證果,具最高利益者。
Sesesupi eseva nayo.
「其餘各項(如受、想)也依同樣原則解釋。」
 sesesu:「其餘的(在此指 vedanā、saññā 等)」
 pi:「也」
 eseva nayo:「就是這樣的方法」
Bhavagganti ettha pana yasmiṃ attabhāve ṭhito arahattaṃ pāpuṇāti, etaṃ bhavaggaṃ nāmāti.
「至於『有為最上』(bhavaggaṃ),是指在某個有身(存在)中安住時,得證阿羅漢果,這就稱為『有的最上』。」
 bhavaggaṃ:「有為最上」
   bhava:「有、存在、生有」
   aggaṃ:「最上、極處」
 ettha pana:「在此處則」
 yasmiṃ attabhāve:「在某個存在的身體中」
   attabhāva:「有身、存在體」
 ṭhito:「住立、安住」(來自 tiṭṭhati,過去分詞)
 arahattaṃ pāpuṇāti:「證得阿羅漢果」
 etaṃ...nāma:「這就稱為……」
🔹此句說明:「有為最上」不是指某一存在狀態本身最殊勝,而是指某人在此有中證得解脫時,此「有」因其導向究竟,故稱「最上」。

2025年6月2日 星期一

AN.4.73.賢聖者經

 Sappurisasuttaṃ(賢聖者經) 
Sappurisasuttaṃ — 賢者與非賢者經
 第一段:非賢者的四種特徵
1. ‘‘Catūhi, bhikkhave, dhammehi samannāgato asappuriso veditabbo.
「比丘們!應當了知,具足四種法者,是非賢者。」
 catūhi dhammehi:「以四法」
 samannāgato:「具足的」
 asappuriso:「非賢者、惡人」
 veditabbo:「應當被了知的」
2. Katamehi catūhi?
「哪四種呢?」
 🌑 第一項:主動批評他人
3. Idha, bhikkhave, asappuriso yo hoti parassa avaṇṇo taṃ apuṭṭhopi pātu karoti, ko pana vādo puṭṭhassa!
「比丘們!這裡有一種非賢者,他對他人的缺點,即使未被詢問也表露出來,何況被問了!」
 parassa avaṇṇo:「他人的過失、貶損之語」
 apuṭṭho’pi:「即使未被問」
 pātu karoti:「顯現、說出」
 puṭṭhassa:「如果被問,更不用說了!」
4. Puṭṭho kho pana pañhābhinīto ahāpetvā alambitvā paripūraṃ vitthārena parassa avaṇṇaṃ bhāsitā hoti.
「若被詢問,他就深入問題,不省略、不拖延,詳細而完整地陳述他人的缺點。」
 pañhābhinīto:「被問題引導」
 ahāpetvā:「不省略、不跳過」
 alambitvā:「不遲疑、不拖延」
 paripūraṃ vitthārena:「完整詳盡地」
 bhāsitā hoti:「發言、陳述」
5. Veditabbametaṃ, bhikkhave, asappuriso ayaṃ bhavanti.
「比丘們!應當知道,這是非賢者。」
 🌑 第二項:掩蓋他人功德
6. Puna caparaṃ, bhikkhave, asappuriso yo hoti parassa vaṇṇo taṃ puṭṭhopi na pātu karoti, ko pana vādo apuṭṭhassa!
「比丘們!再者,非賢者即使被問也不說他人的功德,何況未被問呢!」
 parassa vaṇṇo:「他人的優點、讚德」
 puṭṭho’pi... na pātu karoti:「被問也不說」
7. Puṭṭho kho pana pañhābhinīto hāpetvā lambitvā aparipūraṃ avitthārena parassa vaṇṇaṃ bhāsitā hoti.
「被問時,他拖延、遲疑,說得既不完整也不詳盡地陳述他人的功德。」
 hāpetvā:「省略、跳過」
 lambitvā:「遲疑、猶豫」
 aparipūraṃ avitthārena:「不完整、不詳盡地」
8. Veditabbametaṃ, bhikkhave, asappuriso ayaṃ bhavanti.
「這應知為非賢者。」
 🌑 第三項:掩蓋自己過失
9. Puna caparaṃ, bhikkhave, asappuriso yo hoti attano avaṇṇo taṃ puṭṭhopi na pātu karoti, ko pana vādo apuṭṭhassa!
「再者,比丘們!非賢者即使被問也不坦言自己的過失,何況未被問!」
 attano avaṇṇo:「自己的過失」
10. Puṭṭho kho pana pañhābhinīto hāpetvā lambitvā aparipūraṃ avitthārena attano avaṇṇaṃ bhāsitā hoti.
「被問時,他省略、遲疑,不完整不詳盡地談論自己的缺點。」
11. Veditabbametaṃ, bhikkhave, asappuriso ayaṃ bhavanti.
「這也應知為非賢者。」
 🌑 第四項:自誇己德
12. Puna caparaṃ, bhikkhave, asappuriso yo hoti attano vaṇṇo taṃ apuṭṭhopi pātu karoti, ko pana vādo puṭṭhassa!
「再者,比丘們!非賢者會在未被問時也自誇其德,何況被問了!」
 attano vaṇṇo:「自己的功德、優點」
13. Puṭṭho kho pana pañhābhinīto ahāpetvā alambitvā paripūraṃ vitthārena attano vaṇṇaṃ bhāsitā hoti.
「若被問,他不省略不拖延,詳盡陳述自己功德。」
14. Veditabbametaṃ, bhikkhave, asappuriso ayaṃ bhavanti.
「這應知為非賢者。」
15. Imehi kho, bhikkhave, catūhi dhammehi samannāgato asappuriso veditabbo.
「比丘們!應知,具備這四法者,是非賢者。」
 第二段:賢者的對照四法(僅開頭)
16. Catūhi, bhikkhave, dhammehi samannāgato sappuriso veditabbo.
「比丘們!應知,具備四法者是賢者。」
 sappuriso:「賢者、善人」
17. Katamehi catūhi?
「哪四種呢?」
 ☀️ 第一項(與非賢者第一項對照)
18. Idha, bhikkhave, sappuriso yo hoti parassa avaṇṇo taṃ puṭṭhopi na pātu karoti, ko pana vādo apuṭṭhassa!
「比丘們!賢者即使被問也不說他人之過,何況未被問!」
19. Puṭṭho kho pana pañhābhinīto hāpetvā lambitvā aparipūraṃ avitthārena parassa avaṇṇaṃ bhāsitā hoti.
「即使被問,他仍省略、遲疑、不詳盡地談論他人的缺點。」
20. Veditabbametaṃ, bhikkhave, sappuriso ayaṃ bhavanti.
「比丘們!應知,這是賢者。」
 ☀️ 第二項:主動讚歎他人功德
1.‘‘Puna caparaṃ, bhikkhave, sappuriso yo hoti parassa vaṇṇo taṃ apuṭṭhopi pātu karoti, ko pana vādo puṭṭhassa!
「再者,比丘們!若賢者看到他人的功德,即使未被問也會說出來,何況是被問呢!」
 parassa vaṇṇo:「他人的優點、功德」
 apuṭṭho'pi:「即使未被問」
 pātu karoti:「表達、說明、揭示」
 ko pana vādo puṭṭhassa:「何況是被問時!」
2.Puṭṭho kho pana pañhābhinīto ahāpetvā alambitvā paripūraṃ vitthārena parassa vaṇṇaṃ bhāsitā hoti.
「若被問及,他不省略、不遲疑,會詳盡而完整地說出他人的功德。」
 pañhābhinīto:「被問題所引導」
 ahāpetvā:「不省略」
 alambitvā:「不遲疑、不拖延」
 paripūraṃ vitthārena:「詳盡且完整地」
 bhāsitā hoti:「說出、陳述」
3.Veditabbametaṃ, bhikkhave, sappuriso ayaṃ bhavanti.
「比丘們!應知,此人即是賢者。」
 ☀️ 第三項:主動承認自己過失
4.Puna caparaṃ, bhikkhave, sappuriso yo hoti attano avaṇṇo taṃ apuṭṭhopi pātu karoti, ko pana vādo puṭṭhassa!
「再者,比丘們!賢者即使未被問也會說出自己的過失,何況是被問呢!」
 attano avaṇṇo:「自己的缺點、過失」
5.Puṭṭho kho pana pañhābhinīto ahāpetvā alambitvā paripūraṃ vitthārena attano avaṇṇaṃ bhāsitā hoti.
「若被問,他不省略、不拖延,會詳盡而完整地陳述自己的過失。」
6.Veditabbametaṃ, bhikkhave, sappuriso ayaṃ bhavanti.
「比丘們!應知,此人是賢者。」
 ☀️ 第四項:謙遜,不自誇己德
7.Puna caparaṃ, bhikkhave, sappuriso yo hoti attano vaṇṇo taṃ puṭṭhopi na pātu karoti, ko pana vādo apuṭṭhassa!
「再者,比丘們!賢者即使被問,也不會談論自己的功德,何況是未被問!」
 attano vaṇṇo:「自己的優點、功德」
8.Puṭṭho kho pana pañhābhinīto hāpetvā lambitvā aparipūraṃ avitthārena attano vaṇṇaṃ bhāsitā hoti.
「即使被問,他也會省略、遲疑,不完整不詳盡地談及自己的功德。」
 hāpetvā:「省略」
 lambitvā:「遲疑」
 aparipūraṃ avitthārena:「不完整、不詳盡地」
9.Veditabbametaṃ, bhikkhave, sappuriso ayaṃ bhavanti.
「比丘們!應知,此人是賢者。」
 📌 總結:
10.Imehi kho, bhikkhave, catūhi dhammehi samannāgato sappuriso veditabbo.
「比丘們!應知,具備這四種法者,是名賢者。」
 🪷 譬喻:剛入門媳婦與初出家比丘
11.Seyyathāpi, bhikkhave, vadhukā yaññadeva rattiṃ vā divaṃ vā ānītā hoti,
「比丘們!譬如一位新娘,無論白天或夜晚被迎娶進門,」
 vadhukā:「新娘」
 ānītā hoti:「被迎娶進門」
12.tāvadevassā tibbaṃ hirottappaṃ paccupaṭṭhitaṃ hoti sassuyāpi sasurepi sāmikepi antamaso dāsakammakaraporisesu.
「即刻生起強烈的羞恥與畏懼心(hiri-ottappa),面對婆婆、公公、丈夫,乃至僕人雇工也生敬畏。」
 tibbaṃ hirottappaṃ:「強烈的慚愧與畏懼心」
 sassuyāpi... dāsakammakaraporisesu:「乃至於最下層的僕人也生敬重」
13.Sā aparena samayena saṃvāsamanvāya vissāsamanvāya sassumpi sasurampi sāmikampi evamāha – ‘apetha, kiṃ pana tumhe jānāthā’ti!
「但過了一段時間,熟悉了生活,與人建立信任後,她甚至對婆婆、公公、丈夫說:『哎呀,你們知道什麼呀!』」
 saṃvāsamanvāya vissāsamanvāya:「隨著共住與信任的增長」
 apetha, kiṃ pana tumhe jānāthā:「走開啦,你們懂什麼?」
14.Evamevaṃ kho, bhikkhave, idhekacco bhikkhu yaññadeva rattiṃ vā divaṃ vā agārasmā anagāriyaṃ pabbajito hoti,
「同樣地,比丘們!有一位比丘,無論白天或夜晚,從在家生活出家為無家之人,」
 agārasmā anagāriyaṃ pabbajito:「從在家到出家」
15.tāvadevassa tibbaṃ hirottappaṃ paccupaṭṭhitaṃ hoti bhikkhūsu bhikkhunīsu upāsakesu upāsikāsu antamaso ārāmikasamaṇuddesesu.
「他當下即生起強烈的羞恥與畏懼心,對於比丘、比丘尼、在家男居士、女居士,乃至寺院的侍者、沙彌都起敬畏。」
16.So aparena samayena saṃvāsamanvāya vissāsamanvāya ācariyampi upajjhāyampi evamāha – ‘apetha, kiṃ pana tumhe jānāthā’ti!
「但隨著時間與信任建立,他甚至對師父、剃度師說:『走啦,你們懂什麼!』」
 ✅ 結語與勸誡
17.Tasmātiha, bhikkhave, evaṃ sikkhitabbaṃ – ‘adhunāgatavadhukāsamena cetasā viharissāmā’ti.
「所以,比丘們!應當這樣學習:『我要住於如新來媳婦一般的心態。』」
 adhunāgata-vadhukāsamena cetasā:「以新媳婦的心態」
18.Evañhi vo, bhikkhave, sikkhitabba’’nti.
「比丘們!你們應當如此學習。」
Tatiyaṃ(第三經完)
《Sappurisasuttavaṇṇanā》
1. Tatiye avaṇṇoti aguṇo.
「在第三項中,‘avaṇṇo’(缺點)即指沒有功德。」
 avaṇṇo:「缺點、過失」
 aguṇo:「無功德、劣質性」
2. Pātukarotīti katheti, pākaṭaṃ karoti.
「‘Pātukaroti’意指說出,使之顯現。」
 pātukaroti:「說出、揭露、表現」
 katheti:「陳述、講述」
 pākaṭaṃ karoti:「使之明顯、公開」
3. Pañhābhinītoti pañhatthāya abhinīto.
「‘Pañhābhinīto’意指:為了回答問題而被引導的。」
 pañhābhinīto:「被問題引導」
 pañha:「問題」
 abhinīto:「導向、被引導」
4. Ahāpetvā alambitvāti aparihīnaṃ alambitaṃ katvā.
「‘Ahāpetvā alambitvā’的意思是:不減損、不猶豫地完成說明。」
 ahāpetvā:「未省略、不遺漏」
 alambitvā:「未猶豫、不拖延」
 aparihīnaṃ:「無缺的、完整的」
 alambitaṃ katvā:「不遲疑地完成」
5. Ettha ca asappuriso pāpicchatāya attano avaṇṇaṃ chādeti, sappuriso lajjitāya attano vaṇṇaṃ.
「在這裡,不善者因為心懷惡欲而遮掩自己的過失;賢者則因慚愧心而遮掩自己的優點。」
 asappuriso:「非賢者」
 pāpicchatāya:「因為惡欲、邪願」
 attano avaṇṇaṃ chādeti:「遮掩自己的過失」
 sappuriso:「賢者」
 lajjitāya:「由於慚愧心(lajjā)」
 attano vaṇṇaṃ:「自己的優點、德行」
🔹這一句揭示了:非賢者出於我慢與貪欲而不認錯;賢者出於謙虛與慚愧而不自誇。
6. Idāni yasmā asappuriso hirottapparahito saṃvāsena avajānāti, sappuriso pana hirottappasamannāgato saṃvāsenāpi nāvajānāti.
「現在,因為非賢者缺乏羞恥與敬畏之心(hiri-ottappa),所以隨著共住(時間久了)會輕慢他人;而賢者具備羞恥與敬畏,即使共住久了,也不會輕慢。」
 hirottapparahito:「缺乏慚愧與畏懼」
 saṃvāsena:「因共住、長期相處」
 avajānāti:「輕視、輕慢」
 hirottappasamannāgato:「具備慚愧與畏懼者」
7. Tasmā asappurisabhāvasādhakaṃ adhunāgatavadhukopammaṃ dassetuṃ seyyathāpi, bhikkhave, vadhukātiādimāha.
「因此,為了證明非賢者的本質,佛陀說出了‘剛來的新娘’的譬喻,即:『譬如,比丘們,如同新娘……』等語。」
 asappurisabhāvasādhakaṃ:「證明非賢者特質的(譬喻)」
 adhunāgata-vadhukopammaṃ:「新到的媳婦譬喻」
 dassetuṃ:「為了展示」
 ādimāha:「開始說出(這個譬喻)」
8. Tattha vadhukāti suṇisā.
「其中的‘vadhukā’是指‘新媳婦’。」
 vadhukā:「新娘、媳婦」
 suṇisā:「媳婦(同義詞)」
9. Tibbanti bahalaṃ.
「‘Tibbaṃ’意為強烈、濃厚。」
 tibbaṃ:「強烈的」
 bahalaṃ:「濃密的、深厚的」(作為同義詮釋)
10. Sesamettha uttānatthamevāti.
「其餘的部分意義已很明顯。」
 uttānattha:「表面義、清楚的義」
 sesam ettha:「此處其餘部分」
 eva:「正是、就是」

AN.4.72.正見經

 Sammādiṭṭhisuttaṃ(正見經) 
1. ‘‘Catūhi, bhikkhave, dhammehi samannāgato bhikkhu apaṇṇakappaṭipadaṃ paṭipanno hoti,
「比丘們!具足四法的比丘,已行於無誤之道。」
 catūhi dhammehi:「四種法」
 samannāgato:「具足的、有的」
 bhikkhu:「比丘」
 apaṇṇaka-paṭipadaṃ:「無誤之道、確定無失的修行道路」
 paṭipanno hoti:「已實行、已從事」
2. yoni cassa āraddhā hoti āsavānaṃ khayāya.
「他的根本已啟動,以達到諸漏滅盡之目的。」
 yoni:「根本、因緣、由來」
 cassa (ca + assa):「且他的」
 āraddhā hoti:「已啟動、已開始」
 āsavānaṃ:「諸漏(欲漏、有漏、見漏、無明漏)」
 khayāya:「為了滅盡、終止」
3. Katamehi catūhi?
「哪四種呢?」
 katamehi:「哪一些?」
 catūhi:「四(法)」
4. Nekkhammavitakkena, abyāpādavitakkena, avihiṃsāvitakkena, sammādiṭṭhiyā –
「以出離思、無瞋思、不害思、以及正見。」
 nekkhamma-vitakka:「出離思(出離欲樂的思惟)」
 abyāpāda-vitakka:「無瞋思(不懷瞋恚的思惟)」
 avihiṃsā-vitakka:「不害思(不加傷害的思惟)」
 sammā-diṭṭhi:「正見(正確的見解)」
5. imehi kho, bhikkhave, catūhi dhammehi samannāgato bhikkhu apaṇṇakappaṭipadaṃ paṭipanno hoti,
「比丘們!具備這四法的比丘,已實行於無誤之道,」
 imehi... dhammehi:「這些法」
 samannāgato:「具足的」
 apaṇṇaka-paṭipadaṃ paṭipanno hoti:「已實行無誤之道」
6. yoni cassa āraddhā hoti āsavānaṃ khayāyā’’ti.
「其根本已啟動,為了諸漏的滅盡。」(與前句重述以強調)
7. Dutiyaṃ.
「第二經完。」
| 巴利詞                   | 中文翻譯     | 備註                  |
| --------------------- | -------- | ------------------- |
| apaṇṇaka-paṭipadā | 無誤之道     | 無誤、必然、正確的修行道路       |
| yoni              | 根本、緣起、原因 | 修行的根基或正因            |
| āsava             | 漏        | 心的污染,包括欲漏、有漏、見漏、無明漏 |
| khaya             | 滅盡、消除    | 特指阿羅漢果所證的煩惱滅盡       |
| nekkhamma-vitakka | 出離思      | 思惟離欲的心念             |
| abyāpāda-vitakka  | 無瞋思      | 思惟慈心、無瞋怒            |
| avihiṃsā-vitakka  | 不害思      | 思惟不傷害眾生             |
| sammādiṭṭhi       | 正見       | 八正道之首,通向解脫的正確見解     

AN.4.71.精進經

 Padhānasuttaṃ(精進經)
1. ‘‘Catūhi, bhikkhave, dhammehi samannāgato bhikkhu apaṇṇakappaṭipadaṃ paṭipanno hoti, yoni cassa āraddhā hoti āsavānaṃ khayāya.
「比丘們,具備四種法的比丘,已踏上無過之道,其根本已啟發,導向漏盡。」
 catūhi dhammehi:「四種法」
 samannāgato:「具足」
 bhikkhu:「比丘」
 apaṇṇaka-paṭipadaṃ:「無過之道(確定之修道)」
 paṭipanno hoti:「已實踐、已行於」
 yoni:「根本、起點、因緣」
 āraddhā hoti:「已開始、已啟發」
 āsavānaṃ khayāya:「為了諸漏的滅盡」
2. Katamehi catūhi?
「哪四種呢?」
 katamehi:「哪一些」
 catūhi:「四(個)」
3. Idha, bhikkhave, bhikkhu sīlavā hoti, bahussuto hoti, āraddhavīriyo hoti, paññavā hoti.
「在此,比丘具足戒、博聞、精進已發、具有智慧。」
 idha:「在此(法中、修行中)」
 sīlavā:「具戒者、持戒清淨者」
 bahussuto:「多聞者、博學者」
 āraddha-vīriyo:「已發起精進的、努力中者」
 paññavā:「具慧者、有智慧者」
4. Imehi kho, bhikkhave, catūhi dhammehi samannāgato bhikkhu apaṇṇakappaṭipadaṃ paṭipanno hoti, yoni cassa āraddhā hoti āsavānaṃ khayāyā’’ti.
「比丘們,具足這四種法的比丘,已實踐無過之道,其根本已啟發,導向諸漏的滅盡。」
 imehi catūhi dhammehi:「這四種法」
 samannāgato bhikkhu:「具備的比丘」
 apaṇṇakappaṭipadaṃ paṭipanno hoti:「已實踐無過之道」
 yoni cassa āraddhā hoti:「其根本已啟發」
 āsavānaṃ khayāya:「為了漏盡」
5. Paṭhamaṃ.
「第一經。」
Padhānasuttavaṇṇanā
1. Tatiyavaggassa paṭhame apaṇṇakappaṭipadanti aviraddhappaṭipadaṃ.
「於第三品的第一經中,『無過之道』(apaṇṇakappaṭipadaṃ)意即無錯誤的修行道。」
 tatiya-vaggassa:「第三品的」
 paṭhame:「第一(經)中」
 apaṇṇaka-paṭipadaṃ:「無過之道、確定的修行道」
 aviraddha-paṭipadaṃ:「無違失的修行道、不中斷無過的行持」
2. Yoni cassa āraddhā hotīti kāraṇañcassa paripuṇṇaṃ hoti.
「『其根本已啟發』(yoni cassa āraddhā hoti)意即他的因緣已具足。」
 yoni:「根本、原因、緣起」
 ca assa:「且他的(=cassa)」
 āraddhā hoti:「已啟動、已開始」
 kāraṇaṃ:「因、原因、條件」
 paripuṇṇaṃ hoti:「圓滿、具足」
3. Āsavānaṃ khayāyāti arahattatthāya.
「『為了諸漏的滅盡』(āsavānaṃ khayāya)意即為證得阿羅漢果之目的。」
 āsavānaṃ:「諸漏(欲漏、有漏、見漏、無明漏)」
 khayāya:「為了滅盡」
 arahattatthāya:「為證得阿羅漢果(arahatta)的目的」
4. Dutiyaṃ uttānameva.
「第二經(Sutta)是明顯易懂的。」
 dutiyaṃ:「第二(經)」
 uttānaṃ:「明顯、淺顯、易懂」
 eva:「就、只是、即是」

2025年6月1日 星期日

AN.4.70.不依法王經

 《Adhammikasuttaṃ》(不依法王經)
“Yasmiṃ, bhikkhave, samaye rājāno adhammikā honti,
「比丘們!當某個時期國王們是不依法的,」
 yasmiṃ samaye: 在某個時期
 rājāno: 諸王(主詞,複數)
 adhammikā honti: 是不依法的(a-dhamma,違背法)
rājāyuttāpi tasmiṃ samaye adhammikā honti.
「那時候,王官大臣們也是不依法的。」
 rājāyuttā: 王官、官員(直屬於王的)
 pi: 也
 tasmiṃ samaye: 在那時期
 adhammikā honti: 成為不依法的
Rājāyuttesu adhammikesu brāhmaṇagahapatikāpi tasmiṃ samaye adhammikā honti.
「當王官不依法時,婆羅門與居士們也在那時期成為不依法的。」
 brāhmaṇa-gahapatikā: 婆羅門與在家人(地主、商人等)
 此為社會階層的垂直傳染現象
Brāhmaṇagahapatikesu adhammikesu negamajānapadāpi tasmiṃ samaye adhammikā honti.
「當婆羅門與居士們不依法時,城市與鄉村人民也都不依法了。」
 negama-jānapadā: 市井與鄉村的人民(城鄉百姓)
Negamajānapadesu adhammikesu visamaṃ candimasūriyā parivattanti.
「當城鄉百姓不依法時,月亮與太陽的運行也變得不均勻了。」
 visamaṃ: 不均、不調、不和諧
 candima-sūriyā: 月亮與太陽
 parivattanti: 運轉、運行
Visamaṃ candimasūriyesu parivattantesu visamaṃ nakkhattāni tārakarūpāni parivattanti.
「當日月運行不調時,星宿與星象也運行不調。」
 nakkhattāni: 星宿(星座)
 tārakarūpāni: 星狀體、恆星
Visamaṃ nakkhattesu tārakarūpesu parivattantesu visamaṃ rattindivā parivattanti.
「當星宿不調時,晝夜也變得不正常。」
 rattindivā: 晝與夜(ratti = 夜,diva = 日)
Visamaṃ rattindivesu parivattantesu visamaṃ māsaddhamāsā parivattanti.
「當晝夜不調時,月與半月的循環也不正常了。」
 māsa-ddhamāsa: 月與半月(指曆法)
Visamaṃ māsaddhamāsesu parivattantesu visamaṃ utusaṃvaccharā parivattanti.
「月與半月不調時,季節與年分也亂了。」
 utu: 季節
 saṃvacchara: 年
Visamaṃ utusaṃvaccharesu parivattantesu visamaṃ vātā vāyanti visamā apañjasā.
「當年季錯亂時,風吹也變得不調,無有節度。」
 vātā: 風
 vāyanti: 吹
 apañjasā: 無秩序的(paññāsa:節度、次序)
Visamaṃ vātesu vāyantesu visamesu apañjasesu devatā parikupitā bhavanti.
「當風不調、混亂無序時,諸天神便憤怒了。」
 devatā: 天神
 parikupitā: 憤怒、震怒
Devatāsu parikupitāsu devo na sammā dhāraṃ anuppavecchati.
「天神震怒時,天也不正確地降下雨水。」
 devo: 雨天、天界
 na sammā: 不正確地、不適當地
 dhāraṃ anuppavecchati: 降下雨水
Deve na sammā dhāraṃ anuppavecchante visamapākāni sassāni bhavanti.
「天雨不適當時,作物便成熟不均。」
 visama-pākāni sassāni: 成熟不調的穀物(sassa = 穀物)
Visamapākāni, bhikkhave, sassāni manussā paribhuñjantā appāyukā honti dubbaṇṇā ca bavhābādhā ca.
「比丘們!人們食用這些成熟不均的作物,便會壽命短、膚色差,且多病多患。」
 appāyukā: 壽命短
 dubbaṇṇā: 色澤不佳
 bahvābādhā: 多病
這段與前段平行,但全部以「samaṃ」(平衡、和諧)為重心。
Yasmiṃ, bhikkhave, samaye rājāno dhammikā honti…
「比丘們!當某時期國王們依法行治時……」
依序發生:
 官員依法
 居士依法
 城鄉百姓依法
 日月運行和諧
 星宿和諧
 晝夜均衡
 曆法規律
 四時有序
 風調
 諸天安詳
 雨水適時
 穀物均熟
 人民壽命長、氣色佳、身強體健、少病少患
這是一段典型的倫理宇宙觀描寫。
“Gunnaṃ ce taramānānaṃ, jimhaṃ gacchati puṅgavo;
Sabbā tā jimhaṃ gacchanti, nette jimhaṃ gate sati.
「若牛群行走時,首牛偏行邪路,
群牛皆將跟從其偏向。」
 puṅgavo: 首牛(領導者)
 jimhaṃ: 曲、邪、不正
 nette jimhaṃ gate: 領導者若邪
Evamevaṃ manussesu, yo hoti seṭṭhasammato;
So ce adhammaṃ carati, pageva itarā pajā;
Sabbaṃ raṭṭhaṃ dukkhaṃ seti, rājā ce hoti adhammiko.
「在人間亦復如是,若被尊為領袖之人行於非法,其他百姓更不用說,整個國土便陷於痛苦,若王行於非法。」

Gunnaṃ ce taramānānaṃ, ujuṃ gacchati puṅgavo;
Sabbā tā ujuṃ gacchanti, nette ujuṃ gate sati.
「若牛群行走時,首牛直行正路,群牛皆將隨之正行。」
 ujuṃ: 正直、端正
Evamevaṃ manussesu, yo hoti seṭṭhasammato;
So sace dhammaṃ carati, pageva itarā pajā;
Sabbaṃ raṭṭhaṃ sukhaṃ seti, rājā ce hoti dhammiko’’ti.
「在人間也是如此,若被尊為領袖者依法行持,其他人民更不用說,整個國土將安樂無憂,若王依法治理。」
《Adhammikasuttavaṇṇanā》
1. Dasame adhammikā hontīti
「在第十經中說『(國王等)變得不正法』是指:」
adhammikā honti:「變得不正法」或「不依法行事」
2. porāṇakarājūhi ṭhapitaṃ dasabhāgabaliñceva aparādhānurūpañca daṇḍaṃ aggahetvā
「他們不遵循古代國王所制定的十份之一的課稅制,以及依照罪行輕重來處罰的原則,」
porāṇakarājūhi:「由古代的國王」
ṭhapitaṃ:「所制定的」
dasabhāgabaliṃ:「十分之一的課稅(租稅制)」
aparādhānurūpaṃ daṇḍaṃ:「依照罪過相稱的懲罰」
3. atirekabalino ceva atirekadaṇḍassa ca gahaṇena adhammikā.
「而是徵收超出份量的稅與過當的刑罰,因此被稱為『不正法』。」
atireka:「過量、過當」
bali:「稅」
daṇḍa:「刑罰」
gahaṇa:「徵收、施加」
 第二段:釋詞說明
4. Rājāyuttāti rañño janapadesu kiccasaṃvidhāyakā āyuttakapurisā.
「所謂『王之臣屬』(rājāyuttā)是指:國王在地方上安排政務的官員人員。」
rājāyuttā:「王屬、臣子」
kiccasaṃvidhāyakā:「任務的組織與執行者」
āyuttakapurisā:「任命官吏的人」
5. Brāhmaṇagahapatikāti antonagaravāsino brāhmaṇagahapatayo.
「所謂『婆羅門與居士』(brāhmaṇagahapatikā)是指:住在城市中的婆羅門與家主。」
antonagara:「城市內」
vāsino:「住民」
brāhmaṇa-gahapatayo:「婆羅門與家主」
6. Negamajānapadāti nigamavāsino ceva janapadavāsino ca.
「所謂『村鎮與郡邑人』(negamajānapadā)是指:住在村落與鄉郡中的居民。」
nigama:「村落、市集」
janapada:「郡縣、大地」
7. Visamanti visamā hutvā, asamayena vāyantīti attho.
「『異常地』(visamaṃ)是指變得不正常,在不應該的時節吹風。」
visama:「不和、不平衡、不正常」
asamaya:「非時」
8. Visamāti na samā, atithaddhā vā atimudukā vāti attho.
「『異常』(visamā)是指不適中,或是風太猛烈,或太微弱。」
atithaddhā:「過強」
atimudukā:「過弱」
9. Apañjasāti maggato apagatā, ummaggagāmino hutvā vāyantīti attho.
「『不循常道』(apañjasā)是指風偏離正道,或沿錯誤路線吹動。」
apañjasā:「不正風、不正氣流」
ummaggagāmino:「走偏路的」
10. Devatā parikupitā bhavantīti
「『諸天震怒』是因為:」
devatā:「天神、天界存在」
parikupitā:「震怒、生氣」
11. vātesu hi visamesu apañjasesu vāyantesu rukkhā bhijjanti, vimānāni bhijjanti.
「當風不正常吹動時,樹木斷裂、天界宮殿損壞,」
rukkhā:「樹木」
vimānāni:「天宮」
bhijjanti:「破裂、毀壞」
12. Tasmā devatā parikupitā bhavanti, tā devassa sammā vassituṃ na denti.
「因此諸天震怒,不讓天神(雨神)正確降雨。」
sammā vassituṃ:「正確地下雨」
13. Tena vuttaṃ devo na sammā dhāraṃ anuppavecchatīti.
「所以說:『天神未能正確降雨』。」
devo:「雨神、天界」
dhāraṃ anuppavecchati:「降下細雨」
14. Visamapākāni sassāni bhavantīti
「農作物成熟不均,」
visama:「不齊、不均」
pāka:「成熟」
sassāni:「穀物、作物」
15. ekasmiṃ ṭhāne gabbhīni honti, ekasmiṃ sañjātakhīrāni, ekaṃ ṭhānaṃ paccatīti
「某處尚在孕育期、某處已結果出乳、某處已開始成熟,」
gabbhīni:「懷胎、未成熟」
sañjātakhīrāni:「開始出乳(結果期)」
paccati:「成熟」
16. evaṃ visamaṃ pākāni sassāni bhavanti.
「如此,作物便成熟不一。」
17. Samaṃ nakkhattāni tārakarūpāni parivattantīti
「星宿與星體等均勻運行,」
samaṃ:「平等、和諧」
nakkhattāni:「星宿」
tārakarūpāni:「星形、恆星」
parivattanti:「旋轉、循環」
18. yathā kattikapuṇṇamā kattikanakkhattameva labhati...
「如同卡提卡月的滿月正好配合卡提卡星宿,彌伽西拉月的滿月配合彌伽西拉星宿,」
puṇṇamā:「滿月」
nakkhatta:「星宿」
19. tathā sammā parivattanti.
「如此便是正常運行。」
20. Samaṃ vātā vāyantīti avisamā hutvā samayasmiṃyeva vāyanti...
「風吹和諧,在正當的季節吹來,」
vātā vāyanti:「風吹」
samaya:「時節」
21. cha māse uttarā vātā, cha māse dakkhiṇāti
「六個月為北風吹,六個月為南風吹,」
uttarā vātā:「北風」
dakkhiṇā:「南風」
22. evaṃ tesaṃ tesaṃ janapadānaṃ anurūpe samaye vāyanti.
「這樣,各地風氣依地區與時節循環。」
23. Samāti samappavattino nātithaddhā nātimudū.
「『平和的風』指的是吹拂得適中,不太強,也不太弱。」
samappavattino:「適當地運行」
24. Pañjasāti maggappaṭipannā, maggeneva vāyanti, no amaggenāti attho.
「『遵道而行』的風,是指按正道吹動,不是偏離路徑的。」
maggappaṭipannā:「遵循正道」
amagga:「非正道」

AN.4.69.精勤經

 《Padhānasuttaṃ》精勤經
69. ‘‘Cattārimāni, bhikkhave, padhānāni. Katamāni cattāri?
「比丘們,有這四種精勤(padhāna)。哪四種呢?」
 Cattāri imāni padhānāni:「這四種精勤」
 Bhikkhave:比丘們
 Katamāni:哪一些(是)
 Cattāri:四種
 一、守護精勤(saṃvarappadhānaṃ)
Saṃvarappadhānaṃ –
Katamañca, bhikkhave, saṃvarappadhānaṃ?
「比丘們,何謂守護精勤?」
Idha, bhikkhave, bhikkhu anuppannānaṃ pāpakānaṃ akusalānaṃ dhammānaṃ anuppādāya chandaṃ janeti, vāyamati, vīriyaṃ ārabhati, cittaṃ paggaṇhāti, padahati.
「在這裡,比丘對於尚未生起的惡不善法,為了令其不生,發起願望,努力精勤,振奮勇猛,策動心意,奮力修行。」
 Anuppannānaṃ:未生起的
 Pāpakānaṃ akusalānaṃ dhammānaṃ:惡與不善法
 Anuppādāya:為了不令其生起
 Chandaṃ janeti:發起願望
 Vāyamati:努力
 Vīriyaṃ ārabhati:發起精進
 Cittaṃ paggaṇhāti:策動心意
 Padahati:奮力修行
Idaṃ vuccati, bhikkhave, saṃvarappadhānaṃ.
「這被稱為守護精勤。」
 二、斷除精勤(pahānappadhānaṃ)
Katamañca, bhikkhave, pahānappadhānaṃ?
「比丘們,何謂斷除精勤?」
Idha, bhikkhave, bhikkhu uppannānaṃ pāpakānaṃ akusalānaṃ dhammānaṃ pahānāya chandaṃ janeti...
「在這裡,比丘對於已生起的惡不善法,為了令其斷除,發起願望……(同上五力)」
 Uppannānaṃ:已生起的
 Pahānāya:為了斷除
...vāyamati, vīriyaṃ ārabhati, cittaṃ paggaṇhāti, padahati.
「……努力精勤,振奮勇猛,策動心意,奮力修行。」
Idaṃ vuccati, bhikkhave, pahānappadhānaṃ.
「這被稱為斷除精勤。」
 三、修習精勤(bhāvanāppadhānaṃ)
Katamañca, bhikkhave, bhāvanāppadhānaṃ?
「比丘們,何謂修習精勤?」
Idha, bhikkhave, bhikkhu anuppannānaṃ kusalānaṃ dhammānaṃ uppādāya chandaṃ janeti...
「在這裡,比丘為了令尚未生起的善法得以生起,發起願望……(五力同上)」
 Anuppannānaṃ kusalānaṃ dhammānaṃ:尚未生起的善法
 Uppādāya:為了使其生起
Idaṃ vuccati, bhikkhave, bhāvanāppadhānaṃ.
「這被稱為修習精勤。」
 四、守護已生精勤(anurakkhaṇāppadhānaṃ)
Katamañca, bhikkhave, anurakkhaṇāppadhānaṃ?
「比丘們,何謂守護已生精勤?」
Idha, bhikkhave, bhikkhu uppannānaṃ kusalānaṃ dhammānaṃ ṭhitiyā, asammosāya, bhiyyobhāvāya, vepullāya, bhāvanāya, pāripūriyā chandaṃ janeti...
「在這裡,比丘為了已生起的善法之安住、不失、增長、廣大、發展與圓滿,發起願望……」
 Uppannānaṃ kusalānaṃ dhammānaṃ:已生起的善法
 Ṭhitiyā:安住
 Asammosāya:不失
 Bhiyyobhāvāya:增長
 Vepullāya:廣大
 Bhāvanāya:修習
 Pāripūriyā:圓滿
...vāyamati, vīriyaṃ ārabhati, cittaṃ paggaṇhāti, padahati.
「……努力精勤,振奮勇猛,策動心意,奮力修行。」
Idaṃ vuccati, bhikkhave, anurakkhaṇāppadhānaṃ.
「這被稱為守護已生精勤。」
Imāni kho, bhikkhave, cattāri padhānāni’’ti.
「比丘們,這就是四種精勤。」
‘‘Saṃvaro ca pahānañca, bhāvanā anurakkhaṇā;
守護與斷除,修習與守護已生者,
Ete padhānā cattāro, desitā ādiccabandhunā;
這四種精勤,是日族之親(佛陀)所教示;
Yo hi yehi bhikkhu idhātāpī, khayaṃ dukkhassa pāpuṇe’’ti.
任何比丘,若以這些精勤修習熱意者,將達苦之滅盡。
 Saṃvaro:防護、守護
 Pahānaṃ:斷除
 Bhāvanā:修習、發展
 Anurakkhaṇā:守護已得
 Ādiccabandhu:日族之親,指佛陀
 Tāpī:精進熱意者
 Khayaṃ dukkhassa:苦的滅盡
 Pāpuṇe:得達、證得
《Padhānasuttavaṇṇanā》(精勤經的註釋)
69. Navame kilesānaṃ saṃvaratthāya pavesanadvāraṃ pidahanatthāya padhānaṃ saṃvarappadhānaṃ, pajahanatthāya padhānaṃ pahānappadhānaṃ, kusalānaṃ dhammānaṃ brūhanatthāya vaḍḍhanatthāya padhānaṃ bhāvanāppadhānaṃ, tesaṃyeva anurakkhaṇatthāya padhānaṃ anurakkhaṇāppadhānaṃ.
Navame kilesānaṃ saṃvaratthāya pavesanadvāraṃ pidahanatthāya padhānaṃ saṃvarappadhānaṃ,
「在第九(經)中,為了抑制煩惱(kilesānaṃ saṃvaratthāya),為了封閉其入道之門(pavesanadvāraṃ pidahanatthāya)而作的精勤,稱為守護精勤(saṃvarappadhānaṃ)。」
 Navame:第九(指第九經)
 Kilesānaṃ:煩惱們的(屬格複數)
 Saṃvara-atthāya:為了抑制(saṃvara)…的目的(attha)
 Pavesana-dvāraṃ:入道之門、進入之門(pavesana = 進入,dvāra = 門)
 Pidahana-atthāya:為了封閉…的目的
 Padhānaṃ:精勤、努力
 Saṃvara-padhānaṃ:守護精勤
註:此處強調未起煩惱之防護,如防心門、感官守護等。
Pajahanatthāya padhānaṃ pahānappadhānaṃ,
「為了捨棄(已起之煩惱)而作的精勤,稱為斷除精勤(pahānappadhānaṃ)。」
 Pajahati(動詞)= 捨棄、斷除
 Pajahana-atthāya:為了捨棄的目的
 Pahāna-padhānaṃ:斷除精勤
此處對應於已生惡法之斷除,譬如捨棄貪、瞋、邪見等。
Kusalānaṃ dhammānaṃ brūhanatthāya vaḍḍhanatthāya padhānaṃ bhāvanāppadhānaṃ,
「為了令善法增長與擴展而作的精勤,稱為修習精勤(bhāvanāppadhānaṃ)。」
 Kusalānaṃ dhammānaṃ:善法(屬格複數)
 Brūhana-atthāya:為了增長
 Vaḍḍhana-atthāya:為了擴展、滋長
 Bhāvanā-padhānaṃ:修習精勤
此為對應尚未生起善法的引發,如修定、念住、智慧等。
Tesaṃyeva anurakkhaṇatthāya padhānaṃ anurakkhaṇāppadhānaṃ.
「為了守護這些善法(指已生起者)而作的精勤,稱為守護已生精勤(anurakkhaṇāppadhānaṃ)。」
 Tesaṃyeva:這些(善法)的(同上所說的善法)
 Anurakkhaṇa-atthāya:為了守護的目的
 Anurakkhaṇā-padhānaṃ:守護已生精勤
這對應於防止善法退失、維持定慧功德的努力,如保持持續正念、增上心等。
| 精勤類別   | 對象   | 功能    | 關鍵詞(巴利)                                        |
| ------ | ---- | ----- | ---------------------------------------------- |
| 守護精勤   | 未起煩惱 | 防止生起  | saṃvaratthāya, pavesanadvāraṃ pidahanatthāya |
| 斷除精勤   | 已起煩惱 | 捨棄    | pajahanatthāya                               |
| 修習精勤   | 未起善法 | 發起與增長 | brūhanatthāya, vaḍḍhanatthāya                |
| 守護已生精勤 | 已起善法 | 維持與圓滿 | anurakkhaṇatthāya                            |

2025年5月31日 星期六

AN.4.68.提婆達多經

 《Devadattasuttaṃ》提婆達多經
68. Ekaṃ samayaṃ bhagavā rājagahe viharati gijjhakūṭe pabbate acirapakkante devadatte.
一時,世尊住於王舍城的鷲峯山上,那時提婆達多不久前離去。
 Ekaṃ samayaṃ:一時
 Bhagavā:世尊
 Rājagahe:在王舍城
 Viharati:住
 Gijjhakūṭe pabbate:鷲峯山(禿鷹峰)
 Acirapakkante devadatte:提婆達多不久前離去(acira-:不久,pakkanta:離開)
Tatra kho bhagavā devadattaṃ ārabbha bhikkhū āmantesi – ‘‘attavadhāya, bhikkhave, devadattassa lābhasakkārasiloko udapādi. Parābhavāya, bhikkhave, devadattassa lābhasakkārasiloko udapādi.
於彼時,世尊提起提婆達多而告訴諸比丘:「諸比丘!提婆達多的名聲、供養與尊敬興起,是為了自我毀滅,也是為了敗壞。」
 Devadattaṃ ārabbha:關於提婆達多
 Bhikkhū āmantesi:對比丘說
 Attavadhāya:為了自我毀滅(atta:自己,vadhāya:毀滅)
 Lābhasakkārasiloko:供養、恭敬與名聲
 Parābhavāya:為了衰敗(敗壞)
Seyyathāpi, bhikkhave, kadalī attavadhāya phalaṃ deti, parābhavāya phalaṃ deti;
譬如,諸比丘!蕉樹結果是為了自身的毀滅,也是為了敗壞;
 Kadalī:蕉樹
 Phalaṃ deti:結果
 (蕉樹結果後會枯死)
Evamevaṃ kho, bhikkhave, attavadhāya devadattassa lābhasakkārasiloko udapādi, parābhavāya devadattassa lābhasakkārasiloko udapādi.
同樣地,諸比丘!提婆達多的供養、恭敬與名聲的興起,是為了他的自我毀滅與敗壞。
以下三句皆為相同結構,僅比喻不同:
Seyyathāpi, bhikkhave, veḷu attavadhāya phalaṃ deti, parābhavāya phalaṃ deti;
譬如,竹子結果是為了自我毀滅,也是為了敗壞;
 Veḷu:竹子
Seyyathāpi, bhikkhave, naḷo attavadhāya phalaṃ deti, parābhavāya phalaṃ deti;
譬如,蘆葦結果是為了自我毀滅,也是為了敗壞;
 Naḷo:蘆葦
Seyyathāpi, bhikkhave, assatarī attavadhāya gabbhaṃ gaṇhāti, parābhavāya gabbhaṃ gaṇhāti;
譬如,母騾懷胎,是為了自己的死亡,也是為了敗壞;
 Assatarī:母騾
 Gabbhaṃ gaṇhāti:懷胎
  (母騾懷胎會死亡)
Evamevaṃ kho, bhikkhave, attavadhāya devadattassa lābhasakkārasiloko udapādi, parābhavāya devadattassa lābhasakkārasiloko udapādi.
同樣地,諸比丘!提婆達多的供養、尊敬與名聲的興起,是為了自我毀滅與敗壞。
 偈頌:
Phalaṃ ve kadaliṃ hanti, phalaṃ veḷuṃ phalaṃ naḷaṃ;
結果實的確會殺死蕉樹、竹子與蘆葦;
Sakkāro kāpurisaṃ hanti, gabbho assatariṃ yathā’’ti.
名聲會毀壞惡人,正如懷孕會殺死母騾那樣。
 Sakkāro:供養、尊敬、崇拜
 Kāpurisaṃ:惡人、無德之人
 Hanti:殺
 Gabbho:胎(懷孕)
 Assatariṃ:母騾
以下是《Devadattasuttavaṇṇanā》第68段的逐句翻譯與關鍵詞原文解析:
 原文與逐句翻譯:
68. Aṭṭhame acirapakkante devadatteti saṅghaṃ bhinditvā nacirapakkante.
在第八(經)中所說「提婆達多不久前離去」,是指他分裂僧團後不久便離去。
 Aṭṭhame:在第八(經)中
 Acirapakkante devadatte:「提婆達多不久前離去」
 Saṅghaṃ bhinditvā:分裂僧團之後
 Na cirapakkante:不久便離去
Parābhavāyāti avaḍḍhiyā vināsāya.
「為了敗壞」是指不增長、導向毀滅。
 Parābhavāya:敗壞、衰敗
 Avaḍḍhiyā:不增長
 Vināsāya:毀滅
Assatarīti vaḷavāya kucchismiṃ gadrabhassa jātā.
「母騾」(assatarī)是指在母馬的腹中由公驢所生的。
 Assatarī:母騾
 Vaḷavāya:母馬的(屬格)
 Kucchismiṃ:在腹中
 Gadrabhassa:公驢的(屬格)
 Jātā:所生的
Attavadhāya gabbhaṃ gaṇhātīti taṃ assena saddhiṃ sampayojenti,
「為了自身毀滅而懷胎」的意思是:人們將牠與馬配對,
 Attavadhāya:為了自身毀滅
 Gabbhaṃ gaṇhāti:懷胎
 Assena saddhiṃ:與馬一起(交配)
 Sampayojenti:使結合、配對
Sā gabbhaṃ gaṇhitvā kāle sampatte vijāyituṃ nasakkontī pādehi bhūmiṃ paharantī tiṭṭhati.
牠懷胎之後,臨產時無法生產,就用腳踢地站著痛苦掙扎。
 Sā:牠(母騾)
 Gabbhaṃ gaṇhitvā:懷孕之後
 Kāle sampatte:當時節(分娩時)到來
 Vijāyituṃ nasakkontī:無法生產
 Pādehi bhūmiṃ paharantī:以腳踢地(表痛苦)
 Tiṭṭhati:站著(苦難中)
Athassā cattāro pāde catūsu khāṇūsu bandhitvā kucchiṃ phāletvā potakaṃ nīharanti.
於是,人們將牠四腳綁在四根柱子上,剖開牠的腹部取出小騾。
 Athassā:於是她的(指母騾)
 Cattāro pāde:四隻腳
 Catūsu khāṇūsu:在四根木柱上
 Bandhitvā:綁起來之後
 Kucchiṃ phāletvā:剖開腹部
 Potakaṃ nīharanti:把小騾(胎兒)取出來
Sā tattheva marati.
牠當場死去。
 Sā:牠
 Tattheva:就在那裡(當場)
 Marati:死去
Tenetaṃ vuttaṃ.
因此才會這樣說(即經文所舉比喻)。
 Tena etaṃ vuttaṃ:「因此這句話被說出來」(常見註釋結語)

AN.4.67.蛇王經

 《Ahirājasuttaṃ》(《蛇王經》
 Ekaṃ samayaṃ bhagavā sāvatthiyaṃ viharati jetavane anāthapiṇḍikassa ārāme.
某時,世尊住在舍衛城祇樹給孤獨園中。
 ekaṃ samayaṃ:「某時」
 bhagavā:「世尊」
 sāvatthiyaṃ:「於舍衛城」
 viharati:「住、居住」
 jetavane:「於祇樹林」
 anāthapiṇḍikassa ārāme:「給孤獨長者的園林」
 Tena kho pana samayena sāvatthiyaṃ aññataro bhikkhu ahinā daṭṭho kālaṅkato hoti.
當時,舍衛城裡有一位比丘被蛇咬而命終。
 aññataro bhikkhu:「某位比丘」
 ahinā:「被蛇(ahi)」
 daṭṭho:「咬傷(daṃsati 的過去分詞)」
 kālaṅkato hoti:「命終,去世」
 Atha kho sambahulā bhikkhū yena bhagavā tenupasaṅkamiṃsu; upasaṅkamitvā bhagavantaṃ abhivādetvā ekamantaṃ nisīdiṃsu.
於是多位比丘前往世尊處,頂禮後,在一旁坐下。
 sambahulā bhikkhū:「多位比丘」
 yena bhagavā tenupasaṅkamiṃsu:「他們前往世尊所在之處」
 abhivādetvā:「頂禮後」
 ekamantaṃ nisīdiṃsu:「在一旁坐下」
 Ekamantaṃ nisinnā kho te bhikkhū bhagavantaṃ etadavocuṃ – ‘‘idha, bhante, sāvatthiyaṃ aññataro bhikkhu ahinā daṭṭho kālaṅkato’’ti.
他們坐在一旁後,向世尊報告道:「大德!舍衛城有一位比丘被蛇咬而去世。」
 etadavocuṃ:「這樣說」
 idha:「這裡」
 bhante:「大德」(對佛的尊稱)
 ‘‘Na hi nūna na ha nūna so, bhikkhave, bhikkhu cattāri ahirājakulāni mettena cittena phari.
比丘們,那位比丘大概是未以慈心涵蓋四大蛇王族。
 na hi nūna...:「想必是沒有…」
 cattāri ahirājakulāni:「四大蛇王族」(ahi-rāja:蛇王,kula:族類)
 mettena cittena:「以慈心」(mettā-citta)
 phari:「涵蓋、遍滿(pharati 的過去式)」
 Sace hi so, bhikkhave, bhikkhu cattāri ahirājakulāni mettena cittena phareyya, na hi so, bhikkhave, bhikkhu ahinā daṭṭho kālaṅkareyya.
因為,比丘們,若那位比丘以慈心遍滿四大蛇王族,他就不會被蛇咬而死。
 phareyya:「遍滿、涵蓋(optative 應然式,表示假設)」
 kālaṅkareyya:「會命終(kālaṃ karoti 的應然式)」
 Katamāni cattāri? Virūpakkhaṃ ahirājakulaṃ, erāpathaṃ ahirājakulaṃ, chabyāputtaṃ ahirājakulaṃ, kaṇhāgotamakaṃ ahirājakulaṃ.
哪四種呢?
第一,毘樓博叉蛇王族;
第二,伊羅跋多蛇王族;
第三,遮毘耶子蛇王族;
第四,羯那瞿曇蛇王族。
 katamāni cattāri?:「哪四種?」
 Virūpakkhaṃ:「毘樓博叉」(八部天龍之一)
 Erāpathaṃ:「伊羅跋多」(河神、龍族)
 Chabyāputtaṃ:「遮毘耶子」
 Kaṇhāgotamakaṃ:「羯那瞿曇」
 Na hi nūna so, bhikkhave, bhikkhu imāni cattāri ahirājakulāni mettena cittena phari.
比丘們,那位比丘想必確實未以慈心遍滿這四大蛇王族。
 imāni:「這些」(四族)
 na... phari:「未曾涵蓋」
 Sace hi so, bhikkhave, bhikkhu imāni cattāri ahirājakulāni mettena cittena phareyya, na hi so, bhikkhave, bhikkhu ahinā daṭṭho kālaṅkareyya.
比丘們,若他曾以慈心遍滿這四大蛇王族,他就不會被蛇咬致死。
| 巴利詞                             | 解釋                  |
| ------------------------------- | ------------------- |
| ahi                         | 蛇                   |
| rāja                        | 王(合為:ahi-rāja → 蛇王) |
| kula                        | 族、家族                |
| mettā                       | 慈(四無量心之一)           |
| citta                       | 心、心念                |
| pharati / phari         | 涵蓋、遍滿               |
| daṃsati / daṭṭho            | 咬 / 被咬者(過去分詞)       |
| kālaṅkato                   | 命終、去世者              |
| kālaṃ karoti / kālaṅkareyya | 使命終、死(應然式)          |
 ‘‘Anujānāmi, bhikkhave, imāni cattāri ahirājakulāni mettena cittena pharituṃ attaguttiyā attarakkhāya attaparittāyā’’ti.
比丘們,我允許你們為了自我防護、自我守護、自我護咒,以慈心遍滿這四種蛇王族。
 anujānāmi:「我允許」
 cattāri ahirājakulāni:「四種蛇王族」
 mettena cittena:「以慈心之心」
 pharituṃ:「遍滿、涵蓋(infinitive)」
 attaguttiyā:「為了自我防備(atta + gutti「防護」)」
 attarakkhāya:「為了自我保護(rakkhā:守護)」
 attaparittāya:「為了自我護咒(paritta:護咒)」
 Virūpakkhehi me mettaṃ, mettaṃ erāpathehi me;
Chabyāputtehi me mettaṃ, mettaṃ kaṇhāgotamakehi ca.
願我對毘樓博叉族具慈心,對伊羅跋多族亦具慈心;
願我對遮毘耶子族具慈心,對羯那瞿曇族亦具慈心。
 me mettaṃ:「我對……具慈心」
 Virūpakkhehi / Erāpathehi / Chabyāputtehi / Kaṇhāgotamakehi:「四蛇王族(工具格)」
 Apādakehi me mettaṃ, mettaṃ dvipādakehi me;
Catuppadehi me mettaṃ, mettaṃ bahuppadehi me.
我對無足者(如蛇)具慈心,對雙足者具慈心;
我對四足者具慈心,對多足者亦具慈心。
 apādaka:「無足者(如蛇)」
 dvipādaka:「二足者(如人、鳥)」
 catuppada:「四足者(如狗、牛)」
 bahuppada:「多足者(如蜈蚣)」
 Mā maṃ apādako hiṃsi, mā maṃ hiṃsi dvipādako;
Mā maṃ catuppado hiṃsi, mā maṃ hiṃsi bahuppado.
願無足者莫傷我,願雙足者莫傷我;
願四足者莫傷我,願多足者莫傷我。
 mā... hiṃsi:「願……不傷我」(祈願式)
 hiṃsati / hiṃsi:「加害、傷害」
 maṃ:「我(受格)」
 Sabbe sattā sabbe pāṇā, sabbe bhūtā ca kevalā;
Sabbe bhadrāni passantu, mā kañci kiñci pāpamāgamā.
願一切眾生,一切有命者,一切有情者,皆得圓滿;
願一切眾生皆見吉祥,莫有任何人遭遇惡事。
 sattā / pāṇā / bhūtā:「眾生、有命者、有情(常互通用)」
 kevalā:「完全、一切」
 bhadrāni passantu:「願見吉祥之事」
 mā... pāpam āgamā:「願不遇惡事(pāpa:惡;āgamā:遭遇)」
 Appamāṇo buddho, appamāṇo dhammo;
Appamāṇo saṅgho, pamāṇavantāni sarīsapāni.
佛無量,法無量;僧亦無量,然蛇類卻有限量。
 appamāṇo:「無量的、不可測的」
 pamāṇavantāni:「有量的、有界限的」
 sarīsapāni:「爬行動物、蛇類」
 Ahivicchikā satapadī, uṇṇanābhī sarabū mūsikā;
Katā me rakkhā katā me parittā.
蛇、毒蜥、百足、蜘蛛、水獺、老鼠,
我已設防,我已誦護,我已自護。
 ahivicchikā:「蛇與毒蜥(毒蟲)」
 satapadī:「百足者(蜈蚣)」
 uṇṇanābhī:「蜘蛛」
 sarabū:「水獺或鼬」
 mūsikā:「老鼠」
 rakkhā / parittā:「守護 / 護咒(kata:已作)」
 Kataṃ me parittaṃ, paṭikkamantu bhūtāni;
Sohaṃ namo bhagavato, namo sattannaṃ sammāsambuddhāna’’ti.
我的護咒已完成,願諸有情退去。
我敬禮世尊,禮敬七位正等正覺者。
 paṭikkamantu:「願退去(第三人稱祈使語)」
 bhūtāni:「有情、諸靈(亦含非人)」
 namo:「禮敬」
 sattannaṃ sammāsambuddhānaṃ:「七位正等正覺者」
《Ahirājasutta》的註釋(vaṇṇanā)
 Sattame imāni cattāri ahirājakulānīti idaṃ daṭṭhavisāneva sandhāya vuttaṃ.
在第七經中說「這四種蛇王族」,這句是專就會咬人的毒蛇而言。
 sattame:「第七(經)」
 ahirājakulāni:「蛇王族」
 daṭṭhavisāna(daṭṭha + visāna):被咬的毒;毒蛇
 sandhāya:「指的是、針對…而言」
 vuttaṃ:「被說」
 Ye hi keci daṭṭhavisā, sabbete imesaṃ catunnaṃ ahirājakulānaṃ abbhantaragatāva honti.
凡是毒蛇,都隸屬於這四種蛇王族之內。
 ye hi keci:「凡是……者」
 daṭṭhavisā:「毒蛇」
 abbhantaragatā:「隸屬其中」
 imesaṃ catunnaṃ...:「這四種……的」
 Attaguttiyāti attano guttatthāya. Attarakkhāyāti attano rakkhaṇatthāya. Attaparittāyāti attano parittāṇatthāya.
「為了自我防備」(attaguttiyā)意即:為了保護自己;
「為了自我守護」(attarakkhāyā)意即:為了保護自身;
「為了自我護咒」(attaparittāyā)意即:為了自身的護佑。
 gutti:「防衛、保護」
 rakkhāṇa:「守護」
 parittāṇa:「護咒、護佑」
 Parittaṃ nāma anujānāmīti attho.
「我允許誦念護咒」即是指這段護咒(paritta)。
 parittaṃ nāma:「所謂的護咒」
 anujānāmi:「我允許」
 attho:「意思是…」
 Idāni yathā taṃ parittaṃ kātabbaṃ, taṃ dassento virūpakkhehi metiādimāha.
現在說明這段護咒應如何誦念,因此經文接著說「願我對毘樓博叉族具慈心」等語。
 yathā... kātabbaṃ:「應當如何作(護咒)」
 dassento:「作為示現、說明者」
 ādimāha:「從“virūpakkhehi me mettaṃ”開始說」
 Tattha virūpakkhehīti virūpakkhanāgakulehi. Sesesupi eseva nayo.
其中「毘樓博叉」是指屬於毘樓博叉龍族的蛇,其餘亦應以此方式理解。
 virūpakkhehi:「由 virūpakkha 組成的族群(工具格)」
 nāgakulehi:「龍族」
 sesesu pi eseva nayo:「其他幾族(erāpatha 等)亦同理」
 Apādakehīti apādakasattehi. Sesesupi eseva nayo.
「無足者」即指沒有足的眾生,其餘的「雙足者」「四足者」等亦應同樣理解。
 apādakehi:「無足者」
 sattehi:「眾生(工具格)」
 eseva nayo:「理解方式相同」
 Sabbe sattāti ito pubbe ettakena ṭhānena odissakamettaṃ kathetvā idāni anodissakamettaṃ kathetuṃ idamāraddhaṃ.
「一切眾生」這句,是在先前說了有對象的慈心之後,現在開始說無對象之慈心。
 odissaka mettaṃ:「有特定對象的慈心」
 anodissaka mettaṃ:「無特定對象的慈心」
 kathetuṃ idam āraddhaṃ:「為了說明這點,這裡開始說」
 Tattha sattā pāṇā bhūtāti sabbānetāni puggalavevacanāneva.
其中「眾生、有命者、有情者」這三詞都是人的別稱。
 vevacanāni:「同義詞、別名」
 puggala:「人、個體」
 Bhadrāni passantūti bhadrāni ārammaṇāni passantu.
「願見吉祥」,是說:願他們見到吉祥的境界(所緣)。
 ārammaṇāni:「所緣、對象」
 bhadrāni:「吉祥的、美善的」
 passantu:「願他們看見」
 Mā kañci pāpamāgamāti kañci sattaṃ pāpakaṃ lāmakaṃ mā āgacchatu.
「願無人遭逢惡事」是說:願惡事不臨及任何眾生。
 mā... āgacchatu:「願不要來臨」
 kañci sattaṃ:「任何眾生」
 pāpakaṃ lāmakaṃ:「惡的、低劣的(事)」
 Appamāṇo buddhoti ettha buddhoti buddhaguṇā veditabbā. Te hi appamāṇā nāma. Sesapadadvayepi eseva nayo.
「佛無量」這句中的「佛」應該理解為佛的功德,這些功德是無量的;其餘「法」「僧」亦當如是理解。
 buddhaguṇā:「佛的功德」
 veditabbā:「應被理解為」
 appamāṇā:「無量的、不可思量的」
 Pamāṇavantānīti guṇappamāṇena yuttāni.
「有限量者」是指具有有限功德者(如蛇類)。
 pamāṇavantāni:「具有限量者」
 guṇappamāṇa:「功德的量」
 Uṇṇanābhīti lomasanābhiko makkaṭako.
「蜘蛛」(uṇṇanābhī)是指腹部有毛的蛛形蟲。
 lomasanābhiko:「有毛的腹部」
 makkaṭako:「蜘蛛形昆蟲」
 Sarabūti gharagolikā.
「水獺」(sarabū)是一種住家中的水生小獸(或鼬鼠)。
 gharagolikā:「住在屋中的小獸」
 Katā me rakkhā, katā me parittāti mayā ettakassa janassa rakkhā ca parittāṇañca kataṃ.
「我已設防,我已護咒」意指:我已為自己及他人作了防護與護佑。
 ettakassa janassa:「如此多的人/眾生」
 rakkhā ca parittāṇañca kataṃ:「已完成守護與護咒」
 Paṭikkamantu bhūtānīti sabbepi me kataparittāṇā sattā apagacchantu, mā maṃ viheṭhayiṃsūti attho.
「願有情退去」的意思是:一切我已施護咒的眾生,願他們遠離我,不加害我。
 paṭikkamantu:「願退去」
 apagacchantu:「願離開」
 viheṭhayiṃsu:「加害、擾亂」

https://yathasukha.blogspot.com/2012/01/252.html 

2025年5月30日 星期五

AN.4.66.有貪經

 《Sarāgasuttaṃ》(有貪經)
 66. ‘‘Cattārome, bhikkhave, puggalā santo saṃvijjamānā lokasmiṃ.
「比丘們,世間確實存在這四類人。」
 cattāro ime puggalā:「這四類人」
 santo saṃvijjamānā:「確實存在」
 lokasmiṃ:「於世間中」
 Katame cattāro? Sarāgo, sadoso, samoho, samāno – ime kho, bhikkhave, cattāro puggalā santo saṃvijjamānā lokasmi’’nti.
「哪四種呢?有貪者(sarāgo)、有瞋者(sadoso)、有癡者(samoho)、具三者者(samāno)——比丘們,這四類人確實存在於世間。」
 sarāgo:「有貪者」(sa- + rāga,具貪)
 sadoso:「有瞋者」(sa- + dosa)
 samoho:「有癡者」(sa- + moha)
 samāno:「兼具三毒者」
 此四類人即三毒(rāga、dosa、moha)及其合和。
 ‘‘Sārattā rajanīyesu, piyarūpābhinandino;
他們沉醉於染著之境,喜愛並歡悅於可愛之相。
 sārattā:「沈溺、愛著者」(sa- + āratta,被吸引)
 rajanīyesu:「在可染著之境上」(rajanīya:染著、迷戀之物)
 piyarūpa:「可愛之相」
 abhinandino:「歡喜、樂著其中者」
 Mohena āvutā adhamā sattā, baddhā bandhā vaḍḍhenti bandhanaṃ.
眾生為癡所覆、墮落於非法,束縛於縛中,更增長其束縛。
 mohena āvutā:「被癡所覆蓋」
 adhamā:「非法者、邪惡者」
 baddhā:「被綁縛」
 bandhā:「束縛」
 vaḍḍhenti:「增長」
 bandhanaṃ:「系縛、牢獄」
 此句揭示:癡令眾生自陷重縛,遠離正法。
 Rāgajaṃ dosajañcāpi, mohajaṃ cāpaviddasū;
貪所生、瞋所生、癡所生的(行為),他們如瘋狂之人拋擲而出。
 rāgajaṃ:「由貪生起的」
 dosajañ ca:「及由瞋生起的」
 mohajaṃ ca:「還有由癡生起的」
 apaviddasū:「如狂人般拋撒者」
 描繪三毒的爆發:無明與煩惱推動行為,如狂人四散。
 Karontākusalaṃ kammaṃ dhammaṃ, savighātaṃ dukhudrayaṃ.
他們造作不善之業、違法之行,導致衝突與三重痛苦(生、老、死)。
 karonti akusalaṃ kammaṃ:「造作不善業」
 dhammaṃ(此處異版或作「adharmaṃ」之誤,或取作行為、法則之義)
 savighātaṃ:「具衝突、破壞性」(vighāta:阻礙、苦難)
 dukhudrayaṃ:「三種苦果」(dukkha + udraya;udraya 可讀為「果、生起」)
 三毒導致不善業,並引生現世與未來之苦。
 Avijjānivutā posā, andhabhūtā acakkhukā;
這些人被無明覆蓋,成為盲者,沒有智慧之眼。
 avijjā nivutā:「為無明所覆」
 posā:「人們、眾生」
 andhabhūtā:「如盲目者」
 acakkhukā:「無眼者,意即無慧眼者」
 Yathā dhammā tathā santā, na tassevanti na nassevanti maññare’’ti.
他們不能如實知法之本然,對事物既不見其自性,也不能斷我見。
 yathā dhammā tathā santā:「法之本來如是」(一切法如其本然)
 na tassevanti:「不認為此為我」(na tassa eva anti)
 na nassevanti:「也不認為此非我(或:不可斷我)」
 maññare:「思惟、見解」
 此句指出:凡夫因無明與我見,不能如實知「非我、非我所」之真義。
《Sarāgasuttavaṇṇanā》(《有貪經》義釋)
66. Chaṭṭhe mohajaṃ cāpaviddasūti mohajaṃ cāpi aviddasū apaṇḍitā.
在第六(經)中,所謂「如瘋狂者拋擲癡所生(行)」者,是指那些癡所生起之行為的人,他們是無知(aviddasū)與無智慧(apaṇḍitā)之人。
 mohajaṃ:「由癡所生」(moha + ja)
 apaviddasū:原偈為「cāpaviddasū」(狂亂拋擲者),註釋解釋為「aviddasū(無知者)」
 apaṇḍitā:「愚者、無智慧者」(paṇḍita:智者,加否定前綴 a-)
 Savighātanti sadukkhaṃ.
「具障礙」(savighātaṃ)是指「具苦」(sadukkhaṃ)。
 savighātaṃ:「具衝突、障礙」
 sadukkhaṃ:「具備痛苦(dukkha)」
 此處說明三毒業報結果乃充滿痛苦障礙之性質。
 Dukhudrayanti āyatiñca dukkhavaḍḍhidāyakaṃ.
「導致三重苦果」(dukhudrayaṃ)是指在未來世中引生苦之增長者。
 dukhudrayaṃ:由 dukkha(苦)+ udraya(產生、增長、果報)組成
 āyatiṃ:「未來(世)」
 dukkhavaḍḍhidāyakaṃ:「令苦增長者」
 Acakkhukāti paññācakkhurahitā.
所謂「無眼者」(acakkhukā)是指缺乏智慧之眼者(paññācakkhu)。
 acakkhukā:「無眼者」(無明)
 paññācakkhu:「智慧之眼」
 rahitā:「缺乏、沒有」
 此句闡釋凡夫為癡所覆,無法以慧眼見法。
 Yathā dhammā tathā santāti yathā rāgādayo dhammā ṭhitā, tathā sabhāvāva hutvā.
「如法之所是而存在」是指:如同貪等法本來安住之方式那樣,它們如其自性而存在。
 yathā dhammā:「法之如是」
 tathā santā:「便是如是地存在」
 rāgādayo:「貪等法」
 ṭhitā:「安住、恆常如是」
 sabhāva:「本性、自性」
 hutvā:「成為、呈現為」
 強調一切法依其自性而運作,非由我、我所造作。
 Na tassevanti maññareti mayaṃ evaṃsantā evaṃsabhāvāti tassa na maññare, na maññantīti attho.
「他們不認為此為我所有(不我所見)」是說:『我們就是這樣的本然,如是的本性』,他們不作此我見的思惟,意思是他們不作我見。
 na tassa eva anti:「不是屬於他的」→「不作我所見」
 maññare:思惟、見解(特指我見)
 evaṃsantā evaṃsabhāvā:「本然如此、具此自性」
 na maññantīti attho:「其義是:他們不作我見的思惟」
 闡釋「非我、非我所」的正見,對治我執。
 Imasmiṃ suttepi gāthāsupi vaṭṭameva kathitaṃ.
在這部經及其偈頌中,所說的都是關於輪迴生死(vaṭṭa)之事。
 vaṭṭa:「輪迴、流轉生死」
 kathitaṃ:「所說、所敘述」
 義註最後總結:此經的主題是講述眾生如何因三毒流轉於生死輪迴之中。

AN.4.65.色相經

 《Rūpasuttaṃ》(色相經)
 65. ‘‘Cattārome, bhikkhave, puggalā santo saṃvijjamānā lokasmiṃ.
比丘們,這世間中確實存在這四種人。
 cattāro ime:「這四(種)」
 puggalā:「人、人格類型」
 santo saṃvijjamānā:「真實存在」
 lokasmiṃ:「在世間中」
 Katame cattāro?
哪四種呢?
 katame:「哪些?」
 cattāro:「四(個)」
 Rūpappamāṇo rūpappasanno,
一者:以外貌為標準者,並對外貌感到滿意。
 rūpa:「色相、外貌」
 pamāṇa:「標準、衡量準則」
 rūpappamāṇo:「以色相為衡量者」
 rūpappasanno:「對色相欣悅者、喜好色相者」
 指重視外貌並迷戀色相之人。
 Ghosappamāṇo ghosappasanno,
二者:以聲音為標準者,並對聲音感到滿意。
 ghosa:「聲音、名聲」
 ghosappamāṇo:「以聲為衡量者」
 ghosappasanno:「對聲音或名聲感到喜悅者」
 指重視語言、名譽、流言等而傾心其中之人。
 Lūkhappamāṇo lūkhappasanno,
三者:以粗苦為標準者,並對粗苦感到滿意。
 lūkha:「粗劣、艱苦、簡樸」
 lūkhappamāṇo:「以粗苦為衡量者」
 lūkhappasanno:「對粗苦欣然接受者」
 指重苦行、樂於簡陋清貧生活之人,但可能執著於其表相。
 Dhammappamāṇo dhammappasanno –
四者:以法為標準者,並對法感到滿意。
 dhamma:「法、真理、正道」
 dhammappamāṇo:「以法為衡量者」
 dhammappasanno:「對法感到信樂者」
 指以佛法或真理作為衡量一切的標準者,是最為可取之類型。
 Ime kho, bhikkhave, cattāro puggalā santo saṃvijjamānā lokasmi’’nti.
比丘們,這四類人確實存在於世間。
 ‘‘Ye ca rūpe pamāṇiṃsu, ye ca rūpena pāmiṃsu, ye ca ghosena anvagū;
那些以外貌為準則者,或沉迷於外貌者,或追逐聲音者(名聲、語言);
 rūpe pamāṇiṃsu:「以色相為準則者」
 rūpena pāmiṃsu:「被色相打動或入迷者」
 ghosena anvagū:「跟隨聲音(或名聲)的人」
 Chandarāgavasūpetā, nābhijānanti te janā. Na te jānanti taṃ janā.
他們被欲愛與貪染所覆蓋,這些人不了解真實,也沒有人了解他們。
 chandarāga:「欲望與愛染」
 vasūpetā:「被覆蓋者、被遮蔽者」
 nābhijānanti:「不了解、不覺知」
 na te jānanti taṃ janā:「他人也不了解這些人」
 這裡強調迷於色聲者的無明與彼此隔閡。
 ‘‘Ajjhattañca na jānāti, bahiddhā ca na passati;
Samantāvaraṇo bālo, sa ve ghosena vuyhati.
他既不了解內在,也不見外在;
被一切障蔽的愚者,確實被聲音所漂蕩。
 ajjhattaṃ:「內在」
 na jānāti:「不了知」
 bahiddhā:「外在」
 na passati:「不見」
 samantāvaraṇo:「四面受障蔽」
 bālo:「愚者」
 vuyhati:「漂蕩、迷失(如水中飄)」
 形容迷於名相、無慧觀內外的人,如同隨波漂流之愚人。
 ‘‘Ajjhattañca na jānāti, bahiddhā ca vipassati;
Bahiddhā phaladassāvī, sopi ghosena vuyhati.
他不了知內在,卻洞察外在;
即便能見外在果報,仍為聲音所漂蕩。
 vipassati:「觀察、審視」
 phaladassāvī:「能見果報者」
 雖具觀察力,但因未見自心,故仍受外境動搖。
 ‘‘Ajjhattañca pajānāti, bahiddhā ca vipassati;
Vinīvaraṇadassāvī, na so ghosena vuyhatī’’ti.
他了知內在,也審察外在;
見到(並斷除)一切障蔽者,便不再為聲音所漂蕩。
 pajānāti:「清楚明白,了知」
 vinīvaraṇa:「除去障礙」
 dassāvī:「能見者」
 na ... vuyhati:「不再漂蕩、不為動搖」
 真正內外通達、破除障蔽的人,超越名聲與相的戲論。
pañcamaṃ;:「第五經」
《Rūpasuttavaṇṇanā》(色相經註)
 65. Pañcame rūpe pamāṇaṃ gahetvā pasanno rūpappamāṇo nāma.
於第五(經)中,以色相為衡量而心生喜悅者,稱為「色相為準者(rūpappamāṇo)」。
 rūpe pamāṇaṃ gahetvā:「取色相作為標準」
 pasanno:「喜悅、傾心」
 rūpappamāṇo:「以色相為衡量者」
 Rūpappasannoti tasseva atthavacanaṃ.
「喜悅於色相者(rūpappasanno)」只是前者的同義詞或意義表述而已。
 tassa eva atthavacanaṃ:「即此語的義釋」
 Ghose pamāṇaṃ gahetvā pasanno ghosappamāṇo nāma.
以聲音為標準而喜悅者,稱為「聲為準者(ghosappamāṇo)」。
 Cīvaralūkhapattalūkhesu pamāṇaṃ gahetvā pasanno lūkhappamāṇo nāma.
以粗劣的僧衣與缽為衡量準則並心生喜悅者,稱為「粗劣為準者(lūkhappamāṇo)」。
 cīvara-lūkha:「粗劣的衣服」
 patta-lūkha:「粗劣的缽器」
 這裡指出「粗行樂道者常執著在苦行的外表」。
 Dhamme pamāṇaṃ gahetvā pasanno dhammappamāṇo nāma.
以佛法為衡量標準並心生喜悅者,稱為「以法為準者(dhammappamāṇo)」。
 Itarāni tesaṃyeva atthavacanāni.
其它相關詞語(如 rūpappasanno 等)皆是它們的義釋或對應描述。
 Sabbasatte ca tayo koṭṭhāse katvā dve koṭṭhāsā rūpappamāṇā, eko na rūpappamāṇo.
將一切眾生分為三等,二分屬於以色相為準者,一分不是。
 Pañca koṭṭhāse katvā cattāro koṭṭhāsā ghosappamāṇā, eko na ghosappamāṇo.
若分為五等,四等屬聲相為準者,一等不是。
 Dasa koṭṭhāse katvā nava koṭṭhāsā lūkhappamāṇā, eko na lūkhappamāṇo.
若分為十等,九等偏於苦行表相,一等不然。
 Satasahassaṃ koṭṭhāse katvā pana eko koṭṭhāsova dhammappamāṇo, sesā na dhammappamāṇāti veditabbā.
若分為十萬等,僅一等以法為準則,其餘皆非。
 此處突顯:「真實依法修行者極少,執相者極多。」
 Rūpe pamāṇiṃsūti ye rūpaṃ disvā pasannā, te rūpe pamāṇiṃsu nāma, pasīdiṃsūti attho.
「以色相為準」是指:那些見到外貌即生喜悅者,稱為以色為準者,亦即「喜悅於色相」。
 Ghosena anvagūti ghosena anugatā, ghosappamāṇaṃ gahetvā pasannāti attho.
「隨聲而行者」意指:追隨聲音(如語言、名聲)而取以為準則並感到喜悅者。
 Chandarāgavasūpetāti chandassa ca rāgassa ca vasaṃ upetā.
「被欲與愛染覆蓋者」是指:已墮入欲望與貪愛的勢力之中。
 Ajjhattañca na jānātīti niyakajjhatte tassa guṇaṃ na jānāti.
「不知內在」是指:不能了知自己的內在優點或功德。
 Bahiddhā ca na passatīti bahiddhāpissa paṭipattiṃ na passati.
「也不見外在」指的是:連他人的修行與行為也不能辨識。
 Samantāvaraṇoti samantato āvārito, samantā vā āvaraṇamassāti samantāvaraṇo.
「被障蔽於四方者」,是指:從各方面都被煩惱與無明所遮蔽的人。
 Ghosena vuyhatīti ghosena niyati, na guṇena.
「為聲所漂蕩」意指:被聲音(言語、名聲)牽引,而非依功德行持為導。
 Ajjhattañca na jānāti, bahiddhā ca vipassatīti niyakajjhatte guṇaṃ na jānāti, bahiddhā panassa paṭipattiṃ passati.
他雖不能明瞭自身功德,但能觀察他人行持。
 Bahiddhā phaladassāvīti tassa parehi kataṃ bahiddhā sakkāraphalaṃ passanto.
「見外在果報者」是指:他能見到他人行為所生之果報與榮譽。
 Vinīvaraṇadassāvīti vivaṭadassāvī.
「見除障者」是指:能洞察並超越諸障礙的通達者。
 vivaṭa:「開展、無蔽」
 dassāvī:「見者、能見者」
 Na so ghosena vuyhatīti so ghosena na nīyati.
他不被聲音牽引或動搖,而是依慧與法導引其行。