2012年12月24日 星期一

集論37--相應品


大乘阿毘達磨集論本事分中相應品第三(atha mahāyānābhidharmasamuccayaśāstre mūlavastuni saṃprayogaparicchedastṛtīyaḥ /)
丙三、相應品(分二科) 丁一、釋相應(分二科)戊一、標列六種相應
云何相應?略說相應有六種:不相離相應、和合相應、聚集相應、俱有相應、作事相應、同行相應。
saṃprayogaḥ katamaḥ / samāsataḥ saṃprayogaḥ ṣaḍvidhaḥ / avinirbhāga saṃprayogaḥ miśrībhāva saṃprayogaḥ samavadhānasaṃprayogaḥ sahabhāvasaṃprayogaḥ kṛtyānuṣṭhānasaṃprayogaḥ saṃpratipattisaṃprayogaśca //

戊二、隨釋(分三科)己一、辨色聚相應(分三科)庚一、不相離相應  
何等不相離相應?謂一切有方分色與極微處互不相離。avinirbhāgasaṃprayogaḥ katamaḥ / sarveṣāṃ deśināṃ paramāṇuparyāpannānāṃ rūpāṃśikānāmanyonyamavinirbhāgaḥ //

庚二、和合相應
何等和合相應?謂極微已上一切有方分色更互和合。miśrībhāvasaṃprayogaḥ katamaḥ / (Abhidh-s 34) paramāṇorūrdhvaṃ sarveṣāṃ deśināṃ rūpāṃśikānāṃ parasparaṃ miśrībhāvaḥ //

庚三、聚集相應
何等聚集相應?謂方分聚色展轉集會。samavadhānasaṃprayogaḥ katamaḥ / deśināmeva samudāyināṃ rūpaparaṃparāyāṃ samavadhānam //

己二、辨五蘊相應(分二科) 庚一、俱有相應 
何等俱有相應?謂一身中諸蘊界處俱時流轉同生住滅。sahabhāvasaṃprayogaḥ katamaḥ / ekasmin kāye skandhadhātvāyatanānāṃ sahakālapravṛttiḥ samamutpatti sthitinirodhāḥ /

庚二、作事相應
何等作事相應?謂於一所作事展轉相應,如二苾芻隨一所作更互相應。kṛtyānuṣṭhānasaṃprayogaḥ katamaḥ / ekasmin kṛtyāṃnuṣṭhāne parasparaṃ saṃprayogaḥ / yathā dvayorbhikṣvoranyatarabhikṣoḥ kriyānuṣṭhāne anyo 'yaṃ saṃprayogaḥ //

己三、辨心心所聚相應(即同行相應)(分二科)庚一、同行相應體 
何等同行相應?謂心心所於一所緣展轉同行;saṃpratipatti saṃprayogaḥ katamaḥ / cittacaitasikānāmekasminnālambane 'nyonyaṃ saṃpratipattiḥ /

庚二、別釋同行相應有十四種義(分二科)辛一、釋通相同行相應(分四科)壬一、他性相應 
此同行相應復有多義,謂他性相應非己性,sa saṃpratipattisaṃprayogaḥ punaranekārthakaḥ / yathā parabhāvena saṃprayogaḥ na svabhāvena /

壬二、不相違相應  
不相違相應非相違,aviruddhyoḥ saṃprayogo na viruddhayoḥ /

壬三、同時相應
同時相應非異時,sadṛśakālayoḥ saṃprayogo avisadṛśakālayoḥ

壬四、同分界地相應 
同分界地相應非異分界地。sabhāgadhātubhūmikayoravisabhāga(dhātu)bhūmikayoḥ //

辛二、釋隨增義說同行相應(分五科)壬一、定不定相應(分三科)癸一、一切徧行同行相應  
復有一切遍行同行相應,謂受、想、思、觸、作意、識。 sarvatragasaṃprayogastadyathā vedanā saṃjñācetanāsparśamanaskāra vijñānānām //

癸二、染污徧行同行相應 
復有染污遍行同行相應,謂於染污意四種煩惱。api khalu kliṣṭasarvatragaḥ saṃprayogo manasi caturṇṇāṃ kleśānām //

癸三、非一切時同行相應 
復有非一切時同行相應,謂依止心或時起信等善法、或時起貪等煩惱、隨煩惱法。kādācitkaḥ saṃprayogastadyathā citte śraddhādīnāṃ kuśalānāṃ rāgādīnāṃ ca kleśopakleśānām //

壬二、三受相應 
復有分位同行相應,謂與樂受諸相應法與苦受、不苦不樂受諸相應法。 āvasthikaḥ saṃprayogaḥ sukhāyā vedanāyāḥ sasaṃprayogāyāḥ / evaṃ duḥkhāyā aduḥkhāsukhāyāḥ //

壬三、依位相應(分二科)癸一、無間同行相應 
復有無間同行相應,謂在有心位。avicchinnaḥ saṃprayogaḥ sacittikāyāmavasthāyām /

癸二、有間同行相應
復有有間同行相應,謂無心定所間。vicchinnaḥ saṃprayogo 'cittakasamāpattyantaritasya //

壬四、依界相應(分二科)癸一、外門同行相應 
復有外門同行相應,謂多分欲界繫心心所。bahirmukhaḥ saṃprayogo yadbhūyasā kāma pratisaṃyuktānāṃ cittacaitasikānām //

癸二、內門同行相應 
復有內門同行相應,謂諸定地所有心心所。antarmukhaḥ saṃprayogaḥ yadbhūyasā samāhitabhūmikānāṃ cittacaitasikānām //

壬五、依曾未曾習相應(分二科)癸一、曾習同行相應 
復有曾習同行相應,謂諸異生所有心心所及有學、無學者一分心心所。ucitaḥ saṃprayogaḥ pārthagjanikānāṃ cittacaitasikānāṃ tadekatyānāṃ ca śaikṣāśaikṣāṇām //

癸二、未曾習同行相應 
復有未曾習同行相應,謂出世間諸心心所,及初後時出世後所得諸心心所。anucitaḥ saṃprayogaḥ lokottarāṇāṃ cittacaitasikānāmādyataduttarāṇāṃ lokottarapṛṣṭhalabdhānāṃ ca //

丁二、解勝利(分二科)戊一、問 
於相應善巧得何勝利?saṃprayogakuśalaḥ kamanuśaṃsaṃ pratilabhate /

戊二、答
能善了悟唯依止心有受、想等染淨諸法相應、不相應義,由此了悟即能捨離計我能受、能想、能思、能念染淨執著,又能善巧速入無我。cittamātre vedanādīnāṃ sāṃkleśikānāṃvyāvadānikānāñca dharmāṇāṃ saṃprayogaṃ jānāti / tacca jānanātmā vedayate saṃjānāti cetayate smarati saṃkliśyate vyavadāyate cetayatya bhiniveśaṃ prajahāti nairātmyamavatarati //



2012年12月22日 星期六

集論36--攝品


大乘阿毘達磨集論本事分中攝品第二(atha mahāyānābhidharmasamuccayaśāstre mūlavastuni saṃgrahaparicchedo dvitīyaḥ)
丙二、攝品(分二科) 丁一、明攝(分二科)戊一、總舉攝數 
云何攝?略說攝有十一種:謂相攝、界攝、種類攝、分位攝、伴攝、方攝、時攝、一分攝、具分攝、更互攝、勝義攝。saṃgrahaḥ katamaḥ / saṃgraha ekādaśavidho draṣṭavyaḥ / lakṣaṇasaṃgrahaḥ dhātusaṃgrahaḥ jātisaṃgrahaḥ avasthāsaṃgrahaḥ sahāyasaṃgrahaḥ deśasaṃgrahaḥ kālasaṃgrahaḥ ekadeśasaṃgrahaḥ sakalasaṃgrahaḥ itaretarasaṃgrahaḥ paramārthasaṃgrahaśca //

戊二、隨別解(分五科)己一、體用相似攝(分三科)庚一、相攝 
何等相攝?謂蘊界處一一自相即體自攝。lakṣaṇasaṃgrahaḥ katamaḥ / skandhadhātvāyatanānāṃ pratyekaṃ svalakṣaṇenaiva tattatsaṃgrahaḥ //

庚二、界攝
何等界攝?謂蘊界處所有種子阿賴耶識能攝彼界。dhātusaṃgrahaḥ katamaḥ / skandhadhātvāyatanānāṃ vījabhūtenālayavijñānena tattaddhātusaṃgrahaḥ //

庚三、種類攝
何等種類攝?謂蘊界處其相雖異,蘊義、界義、處義等故展轉相攝。jatisaṃgrahaḥ katamaḥ / skandhadhātvāyatanānāṃ vilakṣaṇānāmapi skandhadhātvāyatanairanyo 'nyasaṃgrahaḥ //

己二、相從隨順攝(分二科)庚一、分位攝
何等分位攝?謂樂位蘊界處,即自相攝,苦位、不苦不樂位亦爾,分位等故。avasthāsaṃgrahaḥ katamaḥ / sukhāvasthānāṃ skandhadhātvāyatānānāṃ svalakṣaṇena saṃgrahaḥ / duḥkhāvasthānāmaduḥkhāsukhāvasthānāmapi / avasthāmupādāya //

庚二、伴攝
何等伴攝?謂色蘊與餘蘊互為伴故,即攝助伴,餘蘊界處亦爾。sahāya saṃgrahaḥ katamaḥ / rūpaskandhaḥ tadanyaiḥskandhairanyo 'yaṃ sahāyataḥ sahāyaiḥ saṃgṛhītaḥ / evaṃ tadanye skandhā dhātava āyatanāni ca /

己三、依假辨體攝(分二科)庚一、方攝
何等方攝?謂依東方諸蘊界處還自相攝,餘方蘊界處亦爾。deśasaṃgrahaḥ katamaḥ / pūrvadigāśritānāṃ skandhadhātvāyatanānāṃ svalakṣaṇena saṃgrahaḥ / evaṃ tadanyadiśāmapi skandhadhātvāyatanānāṃ veditavyam //

庚二、時攝 
何等時攝?謂過去世諸蘊界處還自相攝,未來、現在諸蘊界處亦爾。kālasaṃgrahaḥ katamaḥ / atītānāṃ skandhadhātvāyatanānāṃ svalakṣaṇena saṃgrahaḥ / anāgatānāṃ pratyutpannānāmapi skandhadhātvāyatanānām /

己四、全半體用攝(分二科)庚一、一分攝
何等一分攝?謂所有法蘊界處所攝,但攝一分非餘,應知一分攝。ekadeśasaṃgrahaḥ katamaḥ / yāvanto dharmāḥ skandhadhātvāyatanaiḥ saṃgṛhītāḥ teṣāmanyatamasaṃgraha ekadeśa saṃgraho veditavyaḥ //

庚二、具分攝
何等具分攝?謂所有法蘊界處所攝,能攝全分,應知具分攝。sakalasaṃgrahaḥ katamaḥ / yāvanto dharmāḥ skandhadhātvāyatanaiḥ saṃgṛhītāḥ teṣāmaśeṣataḥ saṃgrahaḥ sakalasaṃgraho veditavyaḥ //

己五、世俗勝義攝(分二科)庚一、更互攝(分二科)辛一、釋蘊界處相攝(分三科)壬一、蘊
何等更互攝?謂色蘊攝幾界幾處?十全、一少分。受蘊攝幾界幾處?一少分。如受蘊,想、行蘊亦爾。識蘊攝幾界幾處?七界、一處。itaretarasaṃgrahaḥ katamaḥ rūpaskandhasaṃgrahe kati dhātavaḥ katyāyatanāni / daśānāmekadeśaḥ / vedanāskandhasaṃgrahe kati dhātavaḥ katyāyatanāni / ekadeśaḥ / yathā vedanāskandhastathāsaṃjñāsaṃskāra skandhau // vijñānaskandhasaṃgrahe kati dhātavaḥ katyāyatanāni / sapta dhātava ekamāyatanam //

壬二、界 
眼界攝幾蘊幾處?色蘊少分,一處全。如眼界,耳、鼻、舌、身、色、聲、香、味、觸界亦爾。意界攝幾蘊幾處?一蘊一處。法界攝幾蘊幾處?三蘊全,色蘊少分,一處全。眼識界攝幾蘊幾處?識蘊,意處少分。如眼識,耳、鼻、舌、身、意識界亦爾。cakṣurdhātusaṃgrahe kati skandhaḥ katyāyatanāni / rūpaskandhaikadeśa (Abhidh-s 33) ekamāyatam // cakṣurdhātuvat śrotradhrāṇajivhākāya rūpaśabdagandharasaspraṣṭavyabhrātavaḥ // manodhātusaṃgrahe kati skandhāḥ katyāyatanāni / ekaḥ skandha ekamāyatanam // dharmadhātusaṃgrahe kati skandhāḥ katyāyatanāni / trayaḥ skandhā rūpaskandhaikadeśa ekamāyatanam // cakṣurvijñānadhātusaṃgrahe kati skandhāḥ katyāyatanāni vijñānaskandhāmanaāyatanayorekadeśaḥ / cakṣurvijñānavat śrotraghrāṃṇajivhākāyamanovijñānadhātavaḥ //

壬三、處 
眼處攝幾蘊幾界?色蘊少分,一界全。如眼處,耳、鼻、舌、身、色、聲、香、味、觸處亦爾。意處攝幾蘊幾界?一蘊、七界。法處攝幾蘊幾界?三蘊全,一少分,一界全。 cakṣurāyatanasaṃgrahe kati skandhāḥkati dhātavaḥ / rūpaskandhaikadeśa eko dhātuśca / yathā cakṣurāyatanaṃ tayā śrotraghrāṇajihvākāyarūpaśabdagandharasaspraṣṭavyāyatanāni // manaāyatanasaṃgrahe kati skandhāḥ kati dhātavaḥ / ekaḥ skandhaḥ sapta dhātavaḥ / dharmāyatanasaṃgrahe katiskandhāḥ kati dhātavaḥ / trayāṇāṃ skandhānā mekadeśa eko dhātuśca // tadvat tadanye dharmāḥ skandhadhātvāyatanairnirdṛśyante anye ca na skandhadhātvāyatanairnirddiśyante /

辛二、釋諸餘法與三法相攝 
如是諸餘法以蘊界處名說及餘非蘊界處名說,如實有、假有、世俗有、勝義有、所知、所識、所達、有色、無色、有見、無見如是等,如前所顯隨其所應與蘊界處更互相攝盡當知。yathā dravyamantaḥ prajñāptimantaḥ saṃvṛtimantaḥ paramārthamanto jñeyā vijñeyā abhijñeyā rūpiṇo 'rūpiṇaḥ sanidarśanā anidarśanā ityevamādayaḥ pūrvaṃ nirdṛṣṭāḥ / (teṣāṃ) yathāyogaṃ skandhadhātvāyatanairitaretarasaṃgraheveditavyaḥ //

庚二、勝義攝
何等勝義攝?謂蘊界處真如所攝。paramārthasaṃgrahaḥ katamaḥ / skandhadhātvāyatanānāṃ tathatāsaṃgrahakuśalaḥ kamanuśaṃsa labhate /

丁二、明攝利(分二科)戊一、問
於攝善巧得何勝利?ālambane 'bhisaṃkṣepānuśaṃsaṃ pratilabhate /

戊二、答
得於所緣略集勝利,隨彼彼境略聚其心,如是如是善根增勝。yathā yathā ālambaneṣu cittābhisaṃkṣepaḥ tathā tathā kuśalamūlābhivṛddhiḥ // 



集論35--三法品-4.外門等六義

丁四、以外門等六義辨釋三科(分二科)戊一、總標六義差別名 
又蘊界處有六種差別:謂外門差別、內門差別、長時差別、分限差別、暫時差別、顯示差別。api khalu ṣaḍvidhaḥ prabhedaḥ eṣāmeva skandhadhātvāyatananām / bahirmukhaprabhedaḥ antarmukhaprabhedaḥ āyata kālabhedaḥ paricchinnakālaprabhedaḥ tatkālaprabhedaḥ saṃdarśanaprabhedaśca /

戊二、別釋其義(分六科)己一、外門差別 
何等外門差別?謂多分欲界差別。 bahirmukhaprabhedaḥ katamaḥ /yadbhūyasā kāmāvacaraprabhedaḥ //

己二、內門差別
何等內門差別?謂一切定地。antarmukhaprabhedaḥkatamaḥ / sarvāḥ sāmādhibhūmayaḥ //

己三、長時差別
何等長時差別?謂諸異生。āyatakālaprabhedaḥ katamaḥ / pṛthagjanānām //

己四、分限差別
何等分限差別?謂諸有學及除最後剎那蘊界處所餘無學。paricchinnakālaprabhedaḥ katamaḥ / śaikṣāṇāṃ sthāpayitvā caramakṣaṇe skandhadhātvāyatanāni (Abhidh-s 32) tadanyāni aśaikṣāṇām //

己五、暫時差別 
何等暫時差別?謂諸無學最後剎那蘊界處。tatkālaprabhedaḥ katamaḥ / aśaikṣāṇāṃ caramakṣaṇe skandhadhātvāyatanāni //

己六、顯示差別
何等顯示差別?謂諸佛及已得究竟菩薩摩訶薩所示現諸蘊界處。saṃdarśanaprabhedaḥ katamaḥ / buddhānāṃ pāramiprāptānāṃ bodhisattvānāṃ mahāsattvānāṃ ca sanidarśanāni skandhadhātvāyatanāni //

2012年12月19日 星期三

集論34--三法品-3.相等四門

丁三、以相等四門辨釋三科(分三科)戊一、總標四種差別
復有四種差別:謂相差別、分別差別、依止差別、相續差別。api khalu caturvidhaḥ prabhedaḥ / lakṣaṇaprabhedaḥ prakāraprabhevā ākṣayaprabhedaḥ santatiprabhedaśca //

戊二、別釋四種差別(分四科)己一、相差別
何等相差別?謂蘊界處一一自相差別。lakṣaṇaprabhedaḥ katamaḥ / pratyekaṃ skandhadhātvāyatanānāṃ svalakṣaṇa bhedaḥ //

己二、分別差別 
何等分別差別?謂即於蘊界處中實有假有、世俗有勝義有、有色無色、有見無見如是等無量差別分別如前說。prakāraprabhedaḥ / teṣāmevaskandhadhātvāyatanānāṃ dravyamantaḥ prajñaptimantaḥ saṃvṛtimantaḥ paramārthamantaḥ rūpiṇo 'rūpiṇaḥ sanidarśanā anidarśanā ityevamādi yathānirddiṣṭaḥ //

己三、依止差別
何等依止差別?謂乃至有情依止差別有爾所,當知蘊界處亦爾。āśrayaprabhedaḥ katamaḥ / yāvantaḥ sattvāśrayā stāvanti skandhadhātvāyatanāni //

己四、相續差別
何等相續差別?謂一一剎那蘊界處轉。santatiprabhedaḥ katamaḥ / pratikṣaṇaṃ skandhadhātvāyatānānāṃ pravṛttiḥ //

戊三、問答四種何所了知(分四科)己一、破我執(分二科)庚一、問 
於相差別善巧為何所了知?lakṣaṇaprabhede kuśalaḥ kiṃ parijānāti /

庚二、答
謂了知我執過患。ātmābhiniveśaṃ parijānāti //

己二、破聚想(分二科)庚一、問 
於分別差別善巧為何所了知?prakāraprabhede kuśalaḥ kiṃ parijānāti /

庚二、答
謂了知聚想過患。piṇḍasaṃjñāṃ parijānāti //

己三、破不作而得雖作而失想(分二科)庚一、問 
於依止差別善巧為何所了知?āśrayaprabhede kuśalaḥ kiṃ parijānāti /

庚二、答
謂了知不作而得,雖作而失想過患。akṛtābhyāgamakṛtavipraṇāśasaṃjñāṃ parijānāti //

己四、破安住想(分二科)庚一、問
於相續差別善巧為何所了知?santatiprabhede kuśalaḥ kiṃ parijāti /

庚二、答
謂了知安住想過患。sthirasaṃjñāṃ parijānāti //


集論33--三法品-2.三性


丁二、以三性辨釋三科(分二科)戊一、總標三種差別 
復次,蘊界處差別略有三種:謂遍計所執相差別、所分別相差別、法性相差別。api khalu samāsataḥ skandhadhātvāyatanānāṃ prabhedastrividhaḥ / parikalpitalakṣaṇaprabhedaḥ vikalpitalakṣaṇaprabhedaḥ
dharmatālakṣaṇaprabhedaśca //

戊二、別釋三種差別(分三科)己一、徧計所執相差別
何等遍計所執相差別?謂於蘊界處中遍計所執我、有情、命者、生者、養者、數取趣者、意生者、摩納婆等。tatra parikalpitalakṣaṇaprabhedaḥ katamaḥ / skandhadhātvāyataneṣvātmeti vā sattvo jīvo jantuḥ poṣo pugdalo manujo mānava iti vā yatparikalpyate //

己二、所分別相差別 
何等所分別相差別?謂即蘊界處法。vikalpitalakṣaṇaprabhedaḥ katamaḥ / tānyeva skandhadhātvāyatanāni //

己三、法性相差別
何等法性相差別?謂即於蘊界處中我等無性、無我有性。dharmatālakṣaṇaprabhedaḥ katamaḥ / teṣveva skandhadhātvāyataneṣvātmābhāvaḥ sattvajīvajantupoṣapugdalamanujamānavānāmabhāvaḥ nairātmyāstitā //

集論32--三法品-1.九門-9廣分別-諸緣等


辛七、諸緣等(分十二科)壬一、緣生(分二科)癸一、問
云何緣生?幾是緣生?為何義故觀緣生耶?kathaṃ pratītyasamutpannaṃ kati pratītyasamutpannāni kimarthaṃ pratītyasamutpannaparīkṣā /

癸二、答(分三科)子一、正釋三問(分三科)丑一、釋緣生義 
謂相故、分別支故、略攝支故、建立支緣故、建立支業故、支雜染攝故、義故、甚深故、差別故、順逆故是緣生義。 lakṣaṇato 'pyaṅgavibhāgato
'pi aṅgasamāsato 'pyaṅgapratyayatvavyavasthānato 'pi aṅgakarmavyavasthānato 'pi aṅgasaṃkleśasaṃgrahato 'pi arthato 'pi gāmbhīryato 'pi prabhedato 'pyanuloma(pratiloma) to 'pi pratītyasamutpannaṃ draṣṭavyam /

丑二、釋幾是緣生
一切皆是緣生,唯除法界、法處一分諸無為法。sarvāṇi dharmadhātvāyatanaikadeśaṃ sthāpayitvā /

丑三、釋為何義觀緣生 
為捨執著無因不平等因我法故觀察緣生。ahetuviṣamahetukātmābhiniveśatyājanārtham //

子二、別解十種緣生義(分十科)丑一、相故
何等相故?謂無作緣生故、無常緣生故、勢用緣生故是緣生相。kathaṃ lakṣaṇataḥ / nirī(ha)pratyayotpattitāmupādāya anityapratyayotpattitāmupādāya samarthapratyayotpattitāmupādāya //

丑二、分別支故 
何等分別支故?謂分別緣生為十二分。何等十二?謂無明、行、識、名色、六處、觸、受、愛、取、有、生及老死。kathamaṅgavibhāgataḥ / dvādaśāṅgāni / dvādaśāṅgaḥ pratītyasamutpādaḥ avidyā saṃskārā vijñānaṃ nāmarūpaṃ ṣaḍāyatanaṃ sparśo vedanā tṛṣṇopadānaṃ bhavo jātirjarāmaraṇaṃ ca //

丑三、略攝支故 
何等略攝支故?謂能引支、所引支、能生支、所生支;能引支者謂無明、行、識,所引支者謂名色、六處、觸、受,能生支者謂愛、取、有,所生支者謂生、老死。kathamaṅgasamāsato 'pi / ākṣepakāṅgamākṣiptāṅgamabhinirvarttakāṅgamabhinirvṛttyaṅgaṃ ca //ākṣepakāṅgaṃ katamat / avidyā saṃskārā vijñānaṃ ca // ākṣiptakāṅgaṃ katamat / nāmarūpaṃ ṣaḍāyatanaṃ sparśo vedanā ca // abhinrivarttakāṅgaṃ katamat / tṛṣṇā upādānaṃ bhavaśca / abhinirvṛttyaṅgaṃ katamat / jāti rjarāmaraṇaṃ ca //

丑四、建立支緣故 
何等建立支緣故?謂習氣故、引發故、思惟故、俱有故建立支緣,隨其所應。kathamaṅgapratyayatvavyavasthānataḥ / vāsanāto 'pyāvedhato 'pi manasikārato 'pi sahabhāvato 'pyāṅgānāṃ pratyayatvavyavasthānaṃ veditavyaṃ tacca yathāyogam //

丑五、建立支業故 
何等建立支業故?謂無明有二種業:一令諸有情於有愚癡、二與行作緣。行有二種業:一令諸有情於諸趣中種種差別、二與識作緣。識有二種業:一持諸有情所有業縛、二與名色作緣。名色有二種業:一攝諸有情自體、二與六處作緣。六處有二種業:一攝諸有情自體圓滿、二與觸作緣。觸有二種業:一令諸有情於所受用境界流轉、二與受作緣。受有二種業:一令諸有情於所受用生果流轉、二與愛作緣。愛有二種業:一引諸有情流轉生死、二與取作緣。取有二種業:一為取後有令諸有情發有取識、二與有作緣。有有二種業:一令諸有情後有現前、二與生作緣。生有二種業:一令諸有情名色、六處、觸、受次第生起、二與老死作緣。老死有二種業:一數令有情時分變異、二數令有情壽命變異。kathamaṅgakarmavyavasthānataḥ / avidyā kiṃkarmikā / bhave ca sattvān saṃmohayati pratyayaśca (Abhidh-s 27) bhavati saṃskārāṇām // saṃskārāḥ kiṃkarmakāḥ / gatiṣu ca sattvān vibhajanti pratyayāśca bhavanti vijñānavāsanāyāḥ // vijñānaṃ kiṃ karmakam / sattvānāṃ karmabandhaṃ ca dhārayati pratyayaśca bhavati nāmarūpasya // nāmarūpaṃ ca kiṃkarmakam / ātmabhāvaṃ ca sattvān grāhayati pratyayaśca bhavati ṣaḍāyatanasya // ṣaḍāyatanaṃ kiṃkarmakam // ātmabhāvaparipūriṃ ca sattvān grāhayati pratya yaśca bhavati sparśasya // sparśaḥ kiṃkarmakaḥ / viṣayopabhoge ca sattvān pravarttayati pratyayaśca bhavati vedanāyāḥ / vedanā kiṃkarmikā / janmopabhoge ca sattvān pravarttayati pratyayaśca bhavati tṛṣṇāyāḥ // tṛṣṇā kiṃkarmikā / janmani ca sattvānākarṣayati pratyayaśca bhavati upādānasya // upādānaṃ kiṃkarmakam / punarbhavādānārthaṃ sopādānaṃ ca sattvānāṃ vijñānaṃ karoti pratyayaśca bhavati bhavasya // bhavaḥ kiṃkarmakaḥ / punarbhave ca sattvānabhimukhīkaroti pratyayaśca bhavati jāteḥ // jātiḥ kiṃkarmikā / nāmarūpaṣaḍāyatanasparśavedanānupūrvyā ca sattvānabhinirvarttayati pratyayaśca bhavati jarāmaraṇasya // jarāmaraṇaṃ kiṃkarmakam / punaḥ punarvayaḥpariṇāmena jīvitapariṇāmena ca sattvānyojayati //

丑六、支雜染攝故 
何等支雜染攝故?謂若無明、若愛、若取是煩惱雜染所攝,若行、若識、若有是業雜染所攝,餘是生雜染所攝。kathamaṅgasaṃkle śasaṃgrahataḥ / yā cāvidyā yā ca tṛṣṇā yaccopādānamityayaṃ saṃkleśasaṃgrahaḥ / ye ca saṃskārā yacca vijñānaṃ yaśca bhava ityayaṃ karmasaṃkleśasaṃgrahaḥ / śeṣāṇi janmasaṃkleśasaṃgrahaḥ //

丑七、義故
何等義故?謂無作者義、有因義、離有情義、依他起義、無作用義、無常義、有剎那義、因果相續不斷義、因果相似攝受義、因果差別義、因果決定義是緣起義。 kathamarthataḥ / niḥkartṛkārthaḥ pratītyasamutpādārthaḥ / sahetukārthaḥ niḥsattvārthaḥ parataṃtrārthaḥ nirohakārthaḥ anityārthaḥ kṣaṇikārthaḥ hetuphalaprabandhānupacchedārthaḥ anurūpahetuphalārthaḥ vicitrahetuphalārthaḥ pratiniyatahetuphalārthaśca pratītyasamutpādārthaḥ //

丑八、甚深故(分三科)寅一、第一義
何等甚深故?謂因甚深故、相甚深故、生甚深故、住甚深故、轉甚深故是甚深義。kathaṃ gāmbhīryataḥ / hetu gāmbhīryato 'pi lakṣaṇagāmbhīryato 'pi utpattibhāgāmbhīryato 'pi sthitigāmbhīryato 'pi vṛttigāmbhīryato 'pi gāmbhīryaṃ draṣṭavyam //

寅二、第二義 
又諸緣起法雖剎那滅而住可得,雖無作用緣而有功能緣可得,雖離有情而有情可得,雖無作者而諸業果不壞可得是故甚深。api khalu kṣaṇikaḥ pratītyasamutpādaḥ sthititaścopalabhyate / nirīhakapratyayaḥ pratītyasamutpādaḥ samarthapratyayaścopalabhyate / niḥsattvaḥ pratītyasamutpādaḥ attvataścopalabhyate /

寅三、第三義
又諸緣起法不從自生、不從他生、不從共生、非不自作他作因生是故甚深。 na svato na parato na dvābhyāṃ na svayaṃkārāpa(ra)kārāhetusamutpannaḥ / ato 'pi gambhīraḥ //

丑九、差別故 
何等差別故?謂識生差別故、內死生差別故、外穀等生差別故、成壞差別故、食持差別故、愛非愛趣分別差別故、清淨差別故、威德差別故是差別義。kathaṃ (Abhidh-s 28) prabhedataḥ / vijñānotpattiprabhedataḥ cyutyupapattiprabhedataḥ vāhyaśasyotpattiprabhedataḥ saṃvarttavivarttaprabhe dattaḥ āhāropastambhaprabhedataḥ iṣṭāniṣṭagativibhāgaprabhedataḥ viśuddhiprabhedataḥ prabhāvaprabhedataśca prabhedo draṣṭavyaḥ //

丑十、順逆故
何等順逆故?謂雜染順逆故、清淨順逆故是說緣起順逆義。kathamanulomapratilomataḥ / saṃkleśā nulomapratilomato 'pi vyavadānānulomapratilomato 'pi pratītyasamutpādasyānulomapratilomanirddeśo draṣṭavyaḥ //

本事分中三法品第一之三(atha mūlavastuni tridhamaparicchede prathame tṛtīyo bhāgaḥ)
壬二、緣(分二科)癸一、問
云何緣?幾是緣?為何義故觀緣耶?kathaṃ pratyayaḥ kati pratyayāḥ kimarthaṃ pratyayaparīkṣā /

癸二、答(分二科)子一、正釋三問(分三科)丑一、釋緣義
謂因故、等無間故、所緣故、增上故是緣義。hetuto 'pi samanantarato 'pi ālambanato 'pyadhipatito 'pi pratyayo draṣṭavyaḥ /

丑二、釋幾是緣
一切是緣。sarvāṇi pratyayaḥ /

丑三、釋為何義觀緣  
為捨執著我為因法故觀察緣。ātmahetukadharmābhiniveśatyājanārtham //

子二、別解四緣(分四科)丑一、因緣(分二科)寅一、以二習氣顯因緣義  
何等因緣?謂阿賴耶識及善習氣。hetupratyayaḥ katamaḥ / ālayavijñānaṃ kuśalavāsanā ca //

寅二、以七種相顯因緣義(分二科)卯一、總標 
又自性故、差別故、助伴故、等行故、增益故、障礙故、攝受故是因緣義。api khalu svabhāvato 'pi prabhedato 'pi sahāyato 'pi saṃpratipattito 'pi paripanthato 'pi parigrahato 'pi hetupratyayo draṣṭavyaḥ //

卯二、別釋(分七科)辰一、自性
自性者謂能作因自性。kathaṃ svabhāvataḥ /

辰二、差別(分二科)巳一、總標數
差別者謂能作因差別,略有二十種:kāraṇaṃ hetusvabhāvataḥ // kathaṃ prabhedataḥ /

巳二、別釋相  
一生能作,謂識和合望識;二住能作,謂食望已生及未生有情;三持能作,謂大地望有情;四照能作,謂鐙等望諸色;五變壞能作,謂火望薪;六分離能作,謂鎌等望所斷;七轉變能作,謂工巧智等望金銀等物;八信解能作,謂煙望火;九顯了能作,謂宗、因、喻望所成義;十等至能作,謂聖道望涅槃;十一隨說能作,謂名想見;十二觀待能作,謂觀待此故於彼求欲生,如待飢渴追求飲食;十三牽引能作,謂懸遠緣如無明望老死;十四生起能作,謂隣近緣如無明望行;十五攝受能作,謂所餘緣如田水糞等望穀生等;十六引發能作,謂隨順緣如臣事王令王悅豫;十七定別能作,謂差別緣如五趣緣望五趣果;十八同事能作,謂和合緣如根不壞、境界現前、作意正起望所生識;十九相違能作,謂障礙緣如雹望穀;二十不相違能作,謂無障礙緣如穀無障。 utpattikāraṇaṃ tadyathā cakṣuḥ sāmagrī vijñānasya // sthitikāraṇaṃ tadyathā āhāro bhūtānāṃ sattvānāṃ saṃbhavaiṣiṇāṃ ca // dhṛtikāraṇaṃ tadyathā pṛthivī sattvānām // prakāśakāraṇaṃ tadyathā pradīpo rūpāṇām // vikārakāraṇaṃ tadyathā agnirindhanasya // viyogakāraṇaṃ tadyathā dātraṃ chedyasya // pariṇatikāraṇaṃ tadyathā śilpasthānā dikaṃ hiraṇyādīnām // saṃpratyayakāraṇaṃ tadyathā dhūmo 'gneḥ / saṃpratyāyanakāraṇaṃ tadyathā pratijñāhetudṛṣṭāntāḥ sādhyasya // prāpaṇakāraṇaṃ tadyathā mārgo nirvāṇasya // vyavahārakāraṇaṃ tadyathā nāma saṃjñā dṛṣṭiśca // apekṣākāraṇaṃ yadapekṣya yatrārthitvamutpadyate / tadyathā jighatsāmapekṣya bhojane // ākṣepakāraṇaṃ vidūraḥ pratyayaḥ / tadyathā avidyā jarāmaraṇasya // abhinirvṛttikāraṇamāsannaḥ pratyayaḥ / tadyathā avidyā saṃskārāṇām // parigrahakāraṇaṃ tadanyaḥ pratyayaḥ / tadyathā kṣetrodakapāsyā (? vāpyā)dikaṃ sasyodayasya // āvāhakakāraṇamanukūlataḥ pratyayaḥ / tadyathā samyagrājāsevā rājārādhanāyāḥ // prati niyamakāraṇaṃ pratyayavaicitryam / tadyathā pañcagatipratyayāḥ pañcānāṃ gatīnām // sahakārikāraṇaṃ pratyayasāmagrī / tadyathā vijñānasya indriyamaparibhinnaṃ viṣaya ābhāsagataḥ tajjaśca manaskāraḥ pratyupasthitaḥ // (Abhidh-s 29) virodhi kāraṇamantarāyaḥ / tadyathā sasyasyāśaniḥ // avirodhakāraṇama(na)ntarāyaḥ / tadyathā tasyaivāntarāyasyābhāvaḥ //

辰三、助伴 
助伴者謂諸法共有而生必無缺減,如四大種及所造色,隨其所應。 kathaṃ sahāyataḥ / ye dharmāḥ sahabhāvenotpadyante nānyatamavaikalyena / tadyathā bhūtāni bhautikañca //

辰四、等行
等行者謂諸法共有等行所緣必無缺減,如心心所。kathaṃ saṃpratipattitaḥ / ye dharmāḥ sa(ha)bhāvenālambanaṃ saṃpratipadyante nānyatamavaikalyena / tadyathā cittaṃ caitasikāśca //

辰五、增益
增益者謂前際修善不善無記法故,能令後際善等諸法展轉增益後後生起。kathaṃ puṣṭitaḥ / pūrvabhāvitānāṃ kuśalākuśalāvyākṛtānāṃ dharmāṇāṃ yā aparānte uttarottarā puṣṭatarā puṣṭatamā pravṛttiḥ //

辰六、障礙 
障礙者謂隨所數習諸煩惱故,隨所有惑皆得相續增長堅固,乃令相續遠避涅槃。kathaṃ paripanthataḥ / yā kleśānāmanyatamabhāvanayānyatamaprabandhapuṣṭidṛḍhīkāraḥ / nirvāṇasantānadūrīkaraṇāya //

辰七、攝受
攝受者謂不善及善有漏法能攝受自體故。kathaṃ parigrahataḥ / akuśalāḥ kuśalasāsravāśca dharmāḥ / ātmabhāvaparigrahāya //

丑二、等無間緣 
何等等無間緣?謂中無間隔等無間故,同分、異分心心所生等無間故是等無間緣義。kathaṃ samanantarataḥ nairantaryasamanantarato 'pi sabhāgavisabhāgacittacaittotpattisamanantarato 'pi samanantarapratyayo draṣṭavyaḥ //

丑三、所緣緣(分二科)寅一、問 
何等所緣緣?kathamālambanataḥ /

寅二、答列十二種所緣緣義 
謂有分齊境所緣故、無分齊境所緣故、無異行相境所緣故、有異行相境所緣故、有事境所緣故、無事境所緣故、事所緣故、分別所緣故、有顛倒所緣故、無顛倒所緣故、有礙所緣故、無礙所緣故是所緣緣義。paricchinnaviṣayālambanato 'pi aparicchinnaviṣayālambanato 'pi acitrīkāraviṣayālambano 'pi (sacitrīkāraviṣayālambanato 'pi) savastu śikṣālambanato 'pi avastukaviṣayālambanato 'pi vastvālambanato 'pi parikalpālambanatāpi viparyastālambanato 'pi aviparyastālambatopi savyāghātālambanato 'pi avyāghātālambanato 'pi ālambanapratyayo draṣṭavyaḥ //

丑四、增上緣(分二科)寅一、問 
何等增上緣?kathamadhipatitaḥ /

寅二、答列九種增上緣義 
謂任持增上故、引發增上故、俱有增上故、境界增上故、產生增上故、住持增上故、受用果增上故、世間清淨離欲增上故、出世清淨離欲增上故是增上緣義。 pratiṣṭhādhipatīto 'pyāvedhādhipatito 'pi sahabhāvādhipa tito 'pi viṣayādhipatito 'pi prasavādhipatito 'pi sthānādhipatito 'pi phalopabhogādhipatito 'pi laukikaviśuddhya dhipatito 'pi lokottaraviśuddhya dhipatito 'pi adhipati pratyayo draṣṭavyaḥ //

壬三、同分彼同分(分二科)癸一、問
云何同分彼同分?幾是同分彼同分?為何義故觀同分彼同分耶?kathaṃ sabhāgatatsabhāgaṃ kati sabhāgatatsabhāgāni kimarthaṃ sabhāgatatsabhāgaparīkṣā /

癸二、答(分三科)子一、釋同分彼同分義  
謂不離識彼相似根於境相續生故,離識自相似相續生故是同分彼同分義。vijñānāvirahitatatsādṛśyendriyaviṣayaprabandhotpattito 'pi vijñānavirahitasvasādṛśyaprabandhotpattito 'pi sabhāgatatsabhāgaṃ draṣṭavyam /

子二、釋幾是同分彼同分 
色蘊一分,眼等五有色界、處一分是同分彼同分。rūpaskandhaikadeśaḥ pañcarūpīṇi dhātvāyatanāni

子三、釋為何義觀同分彼同分
為捨執著與識相應、不相應我故觀察同分彼同分。vijñānayuktāyuktātmābhiniveśatyājanārtham //

壬四、執受(分二科)癸一、問
云何執受?幾是執受?為何義故觀執受耶?kathamupāttaṃ katyupāttāni kimarthamupāttaparīkṣā /

癸二、答(分三科)子一、釋執受義 
謂受生所依色故是執受義。vedanotpatyāśraya(rūpa) ta upāttaṃ draṣṭavyam /

子二、釋幾是執受
色蘊一分,五有色界、處全及四一分是執受。rūpaskandhaikadeśaḥ pañca rūpīṇi dhātvāyatanāni - caturṇāṃ caikadeśaḥ / (Abhidh-s 30)

子三、釋為何義觀執受
為捨執著身自在轉我故觀察執受。dehavaśavarttyā tmābhiniveśatyājanārtham //

壬五、根(分二科)癸一、問  
云何根?幾是根?為何義故觀根耶?kathamindriyaṃ katīndriyāṇi kimarthabhindriyaparīkṣā /

癸二、答(分三科)子一、釋根義
謂取境增上故、種族不斷增上故、眾同分住增上故、受用淨不淨業果增上故、世間離欲增上故、出世離欲增上故是根義。viṣayagrahaṇādhipatito 'pi kuśalaprabandhādhipatito 'pi nikāyasabhāgasthānadhipatito 'pi śubhāśubhakarmaphalabhogādhipatito 'pi laukikavairāgyādhiopatito 'pi lokottaravairāgyādhipatito 'pi indriyaṃ draṣṭavyam /

子二、釋幾是根
受、識蘊全,色、行蘊一分,十二界、六處全,法界、法處一分是根。vedanāskandho vijñānaskandha rūpasaṃskāraskandhaikadeśaḥ dvādaśa dhātavaḥ ṣaḍāyatanāni dharmadhātvāyatanaikadeśaśca /

子三、釋為何義觀根 
為捨執著增上我故觀察根。ātmādhipatyabhiniveśatyājanārtham //

壬六、苦苦性(分二科)癸一、問
云何苦苦性?幾是苦苦性?為何義故觀苦苦性耶?kathaṃ duḥkhaduḥkhatā kati duḥkhaduḥkhatāni kimarthaṃ duḥkhaduḥkhatāparīkṣā /

癸二、答(分三科)子一、釋苦苦性義 
謂苦受自相故、隨順苦受法自相故是苦苦性義。duḥkhavedanāsvalakṣaṇato 'pi duḥkhavedanīyadharmasvalakṣaṇato 'pi duḥkhaduḥkhatā draṣṭavyā /

子二、釋幾是苦苦性
一切一分是苦苦性。sarvepāmekadeśaḥ /

子三、釋為何義觀苦苦性
為捨執著有苦我故觀察苦苦性。duḥkhitātmābhiniveśatyāja nārtham //

壬七、壞苦性(分二科)癸一、問
云何壞苦性?幾是壞苦性?為何義故觀壞苦性耶?kathaṃ viparīṇāmaduḥkhatā kati viparīṇāmaduḥkhatāni kimarthaṃ vipariṇāmaduḥkhatāparīkṣā /

癸二、答(分三科)子一、釋壞苦性義 
謂樂受變壞自相故、隨順樂受法變壞自相故、於彼愛心變壞故是壞苦性義。 sukhavedanāvipariṇatisvalakṣaṇato 'pi sukhavedanīyadharmavipariṇatisvalakṣaṇato 'pi tatra cānunayacittavipariṇatito 'pi vipariṇāmaduḥkhatā draṣṭavyā /

子二、釋幾是壞苦性 
一切一分是壞苦性。sarvepāmekadeśaḥ /

子三、釋為何義觀壞苦性受
為捨執著有樂我故觀察壞苦性。sukhitātmābhiniveśatyājanārtham //

壬八、行苦性(分二科)癸一、問   
云何行苦性?幾是行苦性?為何義故觀行苦性耶?kathaṃ saṃskāraduḥkhatā kati saṃskāraduḥkhatāni kimarthaṃ saṃskāraduḥkhatāparīkṣā /

癸二、答(分三科)子一、釋行苦性義
謂不苦不樂受自相故,隨順不苦不樂受法自相故,彼二粗重所攝受故,不離二無常所隨不安隱故是行苦性義。 aduḥkhāsukhavedanā svalakṣaṇato 'pi aduḥkhāsukha vedanīyasvadharmalakṣaṇato 'pi tadubhayadauṣṭhulyaparigrahato 'pi dvayāvinirmokṣānityānubandhāyogakṣemato 'pi saṃskāraduḥkhatā draṣṭavyā /

子二、釋幾是行苦性
除三界、二處、諸蘊一分,一切是行苦性。skandhānāṃ trayāṇāṃ dhātūnāṃ dvayoścāyatanayorekadeśaṃ sthāpayitvā sarvāṇi /

子三、釋為何義觀行苦性 
為捨執著有不苦不樂我故觀察行苦性。aduḥkhāsukhātmabhiniveśatyājanārtham //

壬九、有異熟(分二科)癸一、問
云何有異熟?幾是有異熟?為何義故觀有異熟耶?kathaṃ savipākaṃ kati savipākāni kimarthaṃ savipākaparīkṣā /

癸二、答(分二科)子一、正釋三問(分三科)丑一、釋有異熟義
謂不善及善有漏是有異熟。akuśalaṃ kuśalasāsravaṃ ca savipākaṃ draṣṭavyam /

丑二、釋幾是有異熟
十界、四處、諸蘊一分是有異熟。skandhānāṃ daśānāṃ dhātunāṃ caturṇāṃ cāyatanānāmekadeśaḥ /

丑三、釋為何義觀有異熟
為捨執著能捨能續諸蘊我故觀察有異熟。 skandhopanikṣepakapratisaṃghāyakātmābhiniveśatyājanārtham //

子二、釋異熟與異熟生別 
又異熟者唯阿賴耶識及相應法,餘但異熟生非異熟。vipākaḥ punarālayavijñānaṃ sasaṃprayogaṃ draṣṭavyam / tadanyattu vipākajam //

壬十、食(分二科)癸一、問
云何食?幾是食?為何義故觀食耶?kathamāhāraḥ katyāhārāḥ kimarthaṃ māhāraparīkṣā /

癸二、答(分二科)子一、正釋三問(分三科)丑一、釋食義
謂變壞故有變壞者、境界故有境界者、希望故有希望者、取故有取者是食義。pariṇatito 'pi pāriṇāmikaḥ viṣayato 'pi vaiṣayikaḥ āśayato 'pyāśi (? śayi)kaḥ upādānato 'pyupādānikaḥ āhāro draṣṭavyaḥ /

丑二、釋幾是食
三蘊、十一界、五處一分是食。trayāṇāṃ skandhānāmekādaśānāṃ dhātūnāṃ pañcānāñcāyatanānāmekadeśaḥ /

丑三、釋為何義觀食 
為捨執著由食住我故觀察食。āhārasthitikātmabhiniveśatyajanārtham //

子二、別釋四種食差別建立
又此四食差別建立略有四種:一不淨依止住食、二淨不淨依止住食、三清淨依止住食、四示現住食。
api khalvāhāro 'śuddhā śrayasthitikaḥ śuddhāśuddhāśrayasthitikaḥ śuddhāśrayasthitikaḥ sthitisāṃdarśinakaśca draṣṭavyaḥ //

壬十一、有上(分二科)癸一、問
云何有上?幾是有上?為何義故觀有上耶?kathaṃ sottaraṃ (Abhidh-s 31) kati sottarāṇi kimarthaṃ sottaraparīkṣā /

癸二、答(分三科)子一、釋有上義 
謂一切有為故、無為一分故是有上義。 saṃskṛtato 'saṃskṛtaikadeśataśca sottaraṃ draṣṭavyam /

子二、釋幾是有上
除法界、法處一分,一切是有上。dharmadhātvāyatanaikadeśaṃ sthāpayitva sarvāṇi /

子三、釋為何義觀有上
為捨執著下劣事我故觀察有上。ātmadravyahīnābhiniveśatyājanārtham //

壬十二、無上(分二科)癸一、問
云何無上?幾是無上?為何義故觀無上耶? kathamanuttaraṃ katyanuttarāṇi kimarthamanuttara parīkṣā /

癸二、答(分三科)子一、釋無上義
謂無為一分故是無上義。asaṃskṛtaikadeśato 'nuttaraṃ draṣṭavyam /

子二、釋幾是無上
法界、法處一分是無上。dharmadhātvāyatanaikadeśaḥ /

子三、釋為何義觀無上
為捨執著最勝事我故觀察無上。ātmadravyāgrābhiniveśatyājanārtham /

庚三、總結 
由此所說差別道理,餘無量門可類觀察。ityanena nayenāpramāṇaḥ prabhedanayaḥ //